De Erfgoedstem » Cultuurlandschap en groen erfgoed

Cultuurhistorische Atlas Duin- en Bollenstreek

Redactie — Fri, 03 Feb 2012 13:35:03 +0000

LISSE – In de Duin- en Bollenstreek wordt de komende twee jaar gewerkt aan de Cultuurhistorische Atlas van de streek. Daarin worden zoveel mogelijk cultuurhistorische gebieden en elementen beschreven en gewaardeerd, die de diverse landschappen van de streek karakteriseren.

De Cultuurhistorische Atlas is een initiatief van het CultuurHistorisch Genootschap (CHG) Duin- en Bollenstreek en de Agrarische Natuur- en Landschapsvereniging Geestgrond. De atlas is in eerste instantie bedoeld voor overheden en andere beleidsbepalers. Het is de bedoeling dat die de atlas raadplegen bij plannen voor behoud, herstel en ontwikkeling. Op die manier kan worden voorkomen dat waardevolle gebieden en elementen uit het landschap verdwijnen.

Al in 2007 is het initiatief genomen voor zo’n atlas, maar pas in 2010 werd het plan haalbaar. Het Samenwerkingsorgaan Holland Rijnland besloot een subsidie te verlenen, waardoor ook Europese subsidie vanuit het Plattelandsontwikkelingsprogramma kon worden verkregen. Ook het Hoogheemraadschap van Rijnland betaalt mee. Hierna kon Landschapsbeheer Zuid-Holland worden ingehuurd als procesbegeleider en kon het project in 2012 van start gaan.

Geen boek maar website
Er is niet gekozen voor een atlas in gedrukte vorm, maar voor een digitale versie. Een boek of DVD biedt slechts een momentopname, terwijl een website dynamisch kan blijven en voor iedereen toegankelijk is. Het gebied dat de Cultuurhistorische Atlas gaat bestrijken omvat de gemeenten Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijkerhout, Noordwijk en Teylingen.

Er worden circa 70 gebieden in zeven verschillende landschappen onderscheiden: de duinen, de strandwallen, de strandvlaktes, de zanderijen, het mondingsgebied van de Rijn, plassen en veenweidegebieden en droogmakerijen. Bij elk gebied moet worden geïnventariseerd welke cultuurhistorische elementen in het landschap karakteristiek zijn. Daarbij valt te denken aan: bollenvelden, beekjes, dijken, molens, oude hagen, grenspalen, boerderijen, bollenschuren, hoge wegen, gemalen, pestbosjes, archeologische vindplaatsen en nog veel meer.

Mee helpen inventariseren
Op woensdagavond 1 februari jl. waren ongeveer 40 bestuursleden van historische verenigingen en landschapsorganisaties naar De Vergulde Zwaan in Lisse gekomen. Zij kregen uitleg van Mirjam Eikelenboom, regiomedewerker bij Landschapsbeheer Zuid-Holland, en Alfons Verstraeten, bestuurslid van het CHG. Zij lieten zien hoe de cultuurhistorische atlas tot stand komt. Op een nog te lanceren website komen formulieren beschikbaar, waarop beschrijvingen en foto’s van de elementen ingevoerd kunnen worden. Een team van deskundigen checkt de gegevens en bepaalt de waardestelling. Daarna zullen de resultaten op de website zichtbaar zijn.

Lokale bijeenkomsten
Het CHG deed een beroep op de historische verenigingen in het gebied om hun leden en achterban in te zetten bij de inventarisatie van alle gegevens. Het is immers de bedoeling dat de bewoners van de Duin- en Bollenstreek zelf gaan meehelpen om de atlas tot stand te brengen. Bij hen is de kennis aanwezig die nodig is. Om dit op lokaal niveau te kunnen realiseren, worden dit voorjaar in alle zes gemeenten bijeenkomsten georganiseerd voor ieder die mee wil werken aan de Cultuurhistorische Atlas van de Duin-en Bollenstreek.

Nieuw: gids over historische wegen

Redactie — Wed, 01 Feb 2012 10:49:28 +0000

Gids cultuurhistorie 20, Historische wegen

De loop van veel Nederlandse wegen dateert van eeuwen geleden. De oudste routes zijn zelfs al in de steentijd ontstaan. Veel historische wegen hebben hun sporen in het landschap achtergelaten. De gids Historische wegen biedt een kort overzicht van onze historische infrastructuur, een collectief netwerk met een enorme tijdsdiepte.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Proefschrift geschiedenis polders Kanaalzone Zeeuws-Vlaanderen

Redactie — Tue, 31 Jan 2012 10:15:35 +0000

Marc de Vleesschauwer uit Sas van Gent is onlangs aan de Vrije Universiteit in Amsterdam gepromoveerd op een proefschrift over de rijke waterschapsgeschiedenis van het midden van Zeeuws-Vlaanderen, oftewel de Kanaalzone. Grote delen van midden Zeeuws-Vlaanderen stonden rond 1600 onder water. Het proefschrift is hier te downloaden.

PZC.

Onderzoek naar polderdroom van de stedeling

Redactie — Tue, 31 Jan 2012 10:01:41 +0000

In een serie ’droombijeenkomsten’ wil de provincie Zuid-Holland er achter komen wat stedelingen en plattelandsbewoners van het open landschap verwachten. Op basis van de uitkomsten worden plannen ontwikkeld voor het gebied. De provincie zoekt al langer naar manieren om de inwoners van de steden en het platteland met elkaar te verbinden. Ze horen bij elkaar, al beleeft niet iedereen dat zo, zegt provinciaal ambtenaar Kees Verdouw.

Leidsch Dagblad.

Drents Plateau vraagt uitstel van betaling aan

Redactie — Thu, 26 Jan 2012 10:39:11 +0000

Het Drents Plateau vraagt uitstel van betaling aan. Dat heeft de organisatie woensdag aan de provincie medegedeeld. De instelling die de overheid onder meer adviseert over het cultureel erfgoed, heeft al enkele jaren financiële problemen. De provincie is om hulp gevraagd, maar volgens het Drents Plateau werkt zij niet mee aan het herstel van de financiële problemen.

RTV Drenthe

Nationaal bezoekerscentrum Fort Vechten krijgt duurzame parkeerplaats

Redactie — Fri, 20 Jan 2012 10:00:00 +0000

Het centrale thema bij het ontwerp is ‘het verborgen militair landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.’ De militaire landschappen van de waterlinie zijn vrijwel onzichtbaar. (…) De entree van het parkeerterrein is vormgegeven als een verborgen militair landschap. Als er geen auto’s staan is er een groot weiland met ooievaarsnesten. De weg en parkeerplaatsen bestaan uit grasgridtegels die voor 50% uit hergebruikt beton bestaan.

Verkeersnet.nl

Opinie: verbinden erfgoed, landschap met duurzame ontwikkeling schept enorme kansen.

Redactie — Thu, 19 Jan 2012 08:41:05 +0000

Pascal van Droogenbroeck

Door het simpelweg maken van een aantal beleidskeuzes kan er een enorme impuls gegeven worden aan erfgoedbehoud, natuurontwikkeling en verduurzaming. De kracht van goede ideeën zit vaak in de eenvoud. Veel eigenaren van erfgoed zijn tevens eigenaar van natuur. Denk aan Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Veel gemeentes met landgoederen en erfgoed zijn groene gemeentes.

Veelal is beleid rondom het erfgoed geheel losgekoppeld van natuurbehoud en groenonderhoud in de omgeving.
Door een koppeling te maken kan veel voordeel worden gegenereerd.

Erfgoed is vaak duur in onderhoud maar ook in exploitatie, dat laatste vooral vanwege hoge stookkosten. Op dit moment wordt er door tal van partijen nagedacht over verduurzaming van ons erfgoed. Veelal wordt daarbij gekeken naar besparende maatregelen, waarvan de implementatie kostbaar is. Besparende maatregelen worden namelijk vooral ontwikkeld voor nieuwbouw, dat kun je niet zomaar even omzetten naar een monument.

Vanuit natuur en groen beherende organisaties wordt nagedacht over opbrengstmaximalisatie van bijvoorbeeld groenafval. Men bundelt veelal verkoop van vrijkomende grondstoffen in een zoektocht naar opbrengstmaximalisatie.

Eigenaren van erfgoed moeten zich veel beter beseffen dan nu het geval is dat de installaties een onderdeel vormen van het erfgoed (het gebouw). Indien groenafval en productie dus wordt ingezet voor (veelal eigen) erfgoed kun je erfgoed aantrekkelijker maken voor de exploitanten. Je kunt gaan verhuren incl. verwarming wat pas echt tot opbrengstoptimalisatie leidt. Vervang gasketels door biomassa ketels (high tech systemen zijn ruimschoots voor handen) en het mes snijdt aan meerdere kanten.

Geen dure en voor het erfgoed riskante isolatie voorzieningen meer nodig, bespaard aan de investeringskant.
Eigen groenafval gelijk inzetten als brandstof maximaliseert de opbrengst .
En het wordt vanzelf interessant om groen in voldoende mate In stand te houden. Wat dan weer ten goede komt aan de continuïteit van de brandstof maar ook aan de groene beleving in de omgeving.

Twee voorbeelden:

1) Staatsbosbeheer is eigenaar van diverse Forten, als ze groenafval gaan inzetten voor verwarming van deze gebouwen die anders een vermogen aan fossiele brandstof opslurpen om ze behaaglijk genoeg te maken om te gebruiken zijn ze pas echt effectief bezig. Bovendien zal door te zorgen voor een constante temperatuur het gebouw minder schade ondervinden door uitzettingscoëfficiënten die het directe gevolg zijn van snelle temperatuurswisselingen. Gebouwen kunnen dan verhuurd worden inclusief verwarming, dat verhoogd de huurprijs. Aan de andere zijde loont het goed om te gaan met het groenafval/ groenproductie omdat gelijk aan de eindgebruiker wordt geleverd.

2) Een ander voorbeeld zijn gemeentes waarin veel landgoederen zijn. Veelal groene gemeentes die groenafval ofwel duurbetaald laten afvoeren, ofwel het gebruiken voor compostering. Beiden niet erg rendabel. Zet het in voor verwarming van Erfgoed, het zorgt voor continuïteit in de brandstofvoorziening met een gezond rendement en het vermindert de hoge exploitatielasten van erfgoed.

Het is simpel, het enige wat nodig is, is het aan elkaar koppelen van beleidsvisies die nu nog al eens separaat worden benaderd. Het mes snijdt daardoor aan meerdere kanten:

• Vermindert investeringskosten en onderhoud bij erfgoed
• Verduurzaamt
• Houdt het aantrekkelijk en interessant de omgeving groen te houden
• Genereert goede opbrengst voor het groen, waardoor kosten van het onderhoud deels worden gecompenseerd
• Zorgt voor continuïteit
• Vergroot de mogelijkheden om erfgoed rendabel te exploiteren zelfs bij meer maatschappelijke functies.
• Economisch zeer interessant.

Wel zullen er een hoop betrokkenen hun veelal sterk verouderde beeld van stoken op biomassa moeten bijstellen en kennis moeten nemen van de mogelijkheden.

Het Eeskooterpad, een van de vele Klompenpaden in het Gelders Vallei landschap

LB — Thu, 19 Jan 2012 07:42:09 +0000

Wandelen door boerenland en bos, langs boerenerven, over heide en stuifzand in het prachtig buitengebied van Otterlo.Ontdek het mooie buitengebied van Otterlo. Wandelen door boerenland en langs boerenerven afgewisseld met bos, heide en stuifzand. Het Eeskooterpad brengt u via oude tradities naar nieuwe agrarische initiatieven. Een beeldproductie van het Eeskooterpad, een van de Klompenpaden in het Gelderse door Willem van Leuveren Landschapsfotografie.

‘National Trust’ voor Vlaanderen officiëel van start

Redactie — Wed, 18 Jan 2012 10:00:02 +0000

De drie bestaande erfgoedverenigingen fuseren: Erfgoed Vlaanderen, Forum voor Erfgoedverenigingen en Openmonumentendag Vlaanderen. (...) Minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois: “De oprichting van deze nieuwe erfgoedorganisatie ('NEO' red) is een belangrijke stap. Ik hoop dat deze nieuwe ledenvereniging kan uitgroeien naar het voorbeeld van de Britse National Trust en dat het aantal leden en het aantal sites dat bezocht kan worden voortdurend zal groeien.”

Minister Geert Bourgeois

Begraafplaats ook toeristisch interessant

Redactie — Wed, 18 Jan 2012 09:07:00 +0000

Restauratie maakt kerkhoven aantrekkelijk voor de toerist. Informatieborden, site, wandelroutes en lesbrief moeten besef van cultuur-historische waarde versterken. Kerkhoven zijn geen saaie 'dodenakkers', ze vertellen juist spannende verhalen. Over mensen die er liggen. Over de tijd en omstandigheden waarin ze ontstonden. Of over onze veranderende omgang met de dood.

Gelderlander

Heemschut-Brabant betrekt brugklassers bij erfgoed

Redactie — Tue, 17 Jan 2012 09:58:00 +0000

Op de Hogeschool Avans werden woensdag de prijzen uitgereikt van de fotowedstrijd uitgeschreven bij het honderdjarig bestaan van Heemschut Noord-Brabant. Heemschut had een wedstrijd uitgeschreven speciaal voor brugklassers. Want "die jeugd gaat eensklaps een andere route rijden en wordt daarbij geconfronteerd met nieuwe gebouwen of landschappen die hun interesse zouden kunnen wekken", aldus het Heemschut.

Brabants Dagblad

Plan Belgische windmolens doorkruist investeringen Staats-Spaanse Linie

Redactie — Tue, 17 Jan 2012 09:29:00 +0000

Hulst - De gemeente Hulst gaat bezwaar maken tegen plannen voor de bouw van zes windmolens op 100 meter van de gemeentegrens in België. Burgemeester en wethouders vrezen voor overlast voor de omgeving (…) Bovendien doorkruist het plan de investeringen om de Staats-Spaanse Linie meer toeristisch te promoten.

PZC

Subsidie voor rijksmonument lijkt loterij

Redactie — Tue, 17 Jan 2012 09:13:00 +0000

Wie kans wilde maken op subsidie voor een rijksmonument moest gisteren in Amersfoort zijn. (…) De rijksdienst nam gisteren bijna 3000 aanvragen voor het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten –kortweg Brim– in ontvangst. In de pot zit 50 miljoen euro, die wordt verdeeld onder bezitters van een rijksmonument. (…) Kleinere onderhoudsplannen krijgen voorrang, evenals verworpen aanvragen van vorig jaar die opnieuw worden ingediend.

Reformatorisch Dagblad

Plan: vervang provincies door 100 gemeenten

Redactie — Tue, 17 Jan 2012 09:03:00 +0000

Sloop de tussenverdieping van provincies uit het huis Thorbecke, maar vervang deze vooral niet door landsdelen: Nederland moet toe naar 100 gemeenten die samen het lokale en regionale bestuur voor hun rekening nemen. Dat is de bestuurlijke visie van het CDA in Drenthe, onlangs voor de lokale radio verwoord door Henk Klaver, fractievoorzitter in Provinciale Staten. In een toelichting zegt hij met zijn plannen het bestuur dichter bij de burger te willen brengen. ‘Gemeenten staan nu eenmaal dichter bij de mensen dan de gemiddelde provincie’.

Binnenlands Bestuur

Landschap Erfgoed Utrecht opent 41ste Klompenpad

Redactie — Mon, 16 Jan 2012 16:31:00 +0000

Landschap Erfgoed Utrecht opent op zaterdag 21 januari 2012 het 41ste Klompenpad: het Zeldertsepad. Klompenpaden zijn rondwandelingen door het agrarische cultuurlandschap, die zoveel mogelijk over historisch tracé gaan. De lengte van een Klompenpad ligt tussen de 3 en 15 kilometer. (…) Folders van de Klompenpaden zijn onder andere verkrijgbaar bij de VVV's in de regio. Meer informatie over deze routes is te vinden op: www.klompenpaden.nl.

DeStadAmersfoort.nl

Landschap NH gaat groen buitenplaats Hartekamp Groep verzorgen

Redactie — Mon, 16 Jan 2012 16:18:00 +0000

Zorginstelling De Hartekamp Groep is eigenaar van deze historische buitenplaats en draagt het groenbeheer over aan Landschap Noord-Holland. (…) Het beheren van landgoederen is geen kerntaak van De Hartekamp Groep. (…) Landschap Noord-Holland is eigenaar en beheerder van meerdere buitenplaatsen in de regio en heeft veel ervaring met specialistisch groenbeheer.

dichtbij.nl

Druten: ‘Fraus Legis’ maar dan in de ruimtelijke ordening

Redactie — Mon, 16 Jan 2012 14:22:07 +0000

Het Cuypersgenootschap en Bond Heemschut gaan bij de Raad van State in beroep tegen het bouwplan De Horst. Met name de drie beoogde woontorens van 6 verdiepingen en een parkeerlaag aan de Waalbandijk zijn het gewraakte onderdeel van het Drutense plan. (...) Daarbij lijkt het erop dat de ontwikkelaar en de gemeente willens en wetens een stuk van het bestemmingsplan Druten-Kom hebben geïsoleerd naar een apart nieuw bestemmingsplannetje 'De Horst". Dat dat 'nieuwe' gebiedje alleen het nieuwe woonwijkje -zonder een enkel monument!- behelst, doch wordt omringd door vele tientallen Rijks- en gemeentemonumenten, zal voor de Raad van State toch een teken aan de wand moeten zijn? Een soort bouwfraude, maar dan anders.

(Het begrip Fraus Legis wordt oa. gebruikt in het belastingrecht: 'anti-fiscale constructies die in strijd zijn met de geest van de belastingwet' red.)

Drutenonline

Bekendheid burgers met de provinciale Landschappen daalt

Redactie — Mon, 16 Jan 2012 09:23:00 +0000

Elk jaar worden in alle provincies de inwoners gevraagd naar de mate van bekendheid en de waardering van hun eigen provinciale Landschap. De resultaten worden samengevat in de Chari-barometer. Die van 2011 is onlangs gepubliceerd. Hieruit blijkt dat de bekendheid van alle provinciale Landschappen langzaam aan het afnemen is: van 50% in 2007 naar 41% in 2011. De gemiddelde waardering schommelt in deze periode tussen 7,2 - 7,5.

GroeneRuimte

Universiteit Groningen krijgt leerstoel Beleving en Waardering natuur en landschap

Redactie — Sat, 14 Jan 2012 18:25:00 +0000

Per 1 januari 2012 is mw. dr. A.E. van den Berg benoemd tot bijzonder hoogleraar Beleving en waardering van natuur en landschap aan de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen. De instelling van de leerstoel valt in een periode waarin er een breed gedeelde zorg leeft om de aantasting van natuur- en landschapswaarden. (…) De leerstoel wordt bekostigd door Nationaal Groenfonds.

Pretwerk.nl

Zuid-Hollandse openbaar vervoergeschiedenis online

Redactie — Wed, 11 Jan 2012 12:25:30 +0000

De aankomst van de Westlandsche Tram in Monster anno 1912 (Collectie Historisch Archief Westland)

Waar zouden we zijn zonder bus, tram of trein? Hoewel er veel over geklaagd wordt, is het openbaar vervoer vandaag de dag niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Reden voor het Provinciaal Historisch Centrum van het Erfgoedhuis Zuid-Holland om de geschiedenis van het openbaar vervoer in onze provincie en de daarmee verbonden erfgoedcollecties onder de aandacht te brengen. Op www.geschiedenisvanzuidholland.nl wordt het verhaal van het openbaar vervoer in Zuid-Holland verteld. De teksten zijn geschreven door Wim Wegman, bekend van publicaties over de verdwenen Haarlemmermeerspoorlijnen. Ook archieven, musea en historische verenigingen hebben een bijdrage geleverd in de vorm van foto’s en teksten.

De beurtvaart: het eerste openbaar vervoer
Wat wij nu openbaar vervoer noemen, kwam eind zestiende eeuw stukje bij beetje op gang uit de beurtvaart. Schippers namen al langer reizigers mee op hun vrachtschepen, maar zo’n vierhonderd jaar geleden legden sommige van hen zich helemaal op passagiersvervoer toe. In 1597 startte wat wij nu openbaar vervoer noemen: het beurtveer van Rotterdam naar Amsterdam. Reizigers konden op vaste tijden, tegen een vast tarief, gegarandeerd tussen de beide plaatsen varen.

Trekschuit en postkoets
Na 1600 ontstonden wijdvertakte trekschuit-, postkoets- en diligencenetwerken. Men realiseerde zich dat met een investering vooraf – zoals het graven van een trekvaart of het aanleggen van een straatweg – vervoer veel vlotter kon verlopen. In de negentiende eeuw kwamen technologische doorbraken zoals de stoommachine (trein), de elektromotor (trein en tram) en de verbrandingsmotor (trein, bus en heel eventjes de tram). Nieuwe machines en steeds dichtere vervoersnetwerken gaven een breed publiek de mogelijkheid om voor steeds minder geld en in steeds kortere tijd naar elke willekeurige plek in Nederland te reizen. Dit veranderde de ideeën over wonen, werken en schoolgaan definitief. De elektrische tram maakte de groei van grote steden mogelijk; de trein en de bus ontsloten het platteland.

Zuid-Holland
In Zuid-Holland is de geschiedenis van het openbaar vervoer in veel opzichten nog turbulenter en interessanter dan elders. Het rijke en ondernemende gebied doet geregeld dienst als kraamkamer of testlaboratorium, waarbij de vele waterwegen tegelijkertijd zowel lastige obstakels als grenzeloze mogelijkheden opleveren. Openbaar vervoer beïnvloedde niet alleen het leven van de moderne mens, maar ook de wereld om ons heen. De trekschuit laat 380 jaar na de eerste afvaart nog steeds zijn sporen na in het landschap. Trein, tram, bus en metro veranderden het uiterlijk van steden.

Verhalen van het publiek
Het Provinciaal Historisch Centrum nodigt het publiek uit om herinneringen en verhalen over het openbaar vervoer te delen op www.geschiedenisvanzuidholland.nl. Heeft u een bijzondere herinnering aan het stationnetje bij u in het dorp of aan de tram die vroeger bij u door de straat reed? Misschien heeft uw historische vereniging wel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van het openbaar vervoer bij u in de buurt. Laat het weten aan het Provinciaal Historisch Centrum en u leest het terug op de website. Bijdrages kunnen gedeeld worden in de rubriek Mijn Verhaal of gemaild naar redactie@geschiedenisvanzuidholland.nl. Ook foto's zijn van harte welkom, evenals suggesties over literatuur en interessante websites over dit onderwerp.

Stoomboot De Volharding op één van de aanlegplaatsen op het traject Leiden-Amsterdam (Collectie Regionaal Archief Leiden)