Het Stadsarchief Amsterdam trapt op 4 oktober haar project De Koloniale Wereld af, waarin aan de hand van programma’s, gesprekken en presententaties de koloniale geschiedenis van gebouw de Bazel, het voormalige hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, onderzoeken.
Op 4 oktober 2026 is het precies honderd jaar geleden dat De Bazel aan de Vijzelstraat officieel zijn deuren opende als hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM). Sinds 2007 huist in dit gebouw het Stadsarchief Amsterdam, de bewaarplaats van de Amsterdamse geschiedenis. Het gebouw en de collectie van het Stadsarchief zijn onlosmakelijk verbonden met de koloniale economie die Nederland en Amsterdam grote welvaart bracht. Welvaart die gepaard ging met exploitatie, gedwongen arbeid en migratie.
Voor het Stadsarchief is het daarom niet alleen een moment om stil te staan bij de architectuur en betekenis van het iconische, monumentale gebouw in de Amsterdamse binnenstad, maar ook om de geschiedenis van De Bazel opnieuw te onderzoeken. Met De Koloniale Wereld kijkt het Stadsarchief naar de relatie tussen De Bazel, de Nederlandsche Handel-Maatschappij en de levens van mensen in Nederland, Suriname en Indonesië.
De Koloniale Wereld
De tentoonstelling onderzoekt de koloniale wereld van 1926, het jaar waarin De Bazel werd geopend. Vanuit het gebouw wordt gekeken naar de netwerken van handel, financiering, plantages en migratie waarmee Amsterdam verbonden was aan Suriname en Indonesië.
Persoonlijke verhalen vormen daarbij een belangrijke ingang. Een van die verhalen is dat van Sanwiradji, die als tiener in 1926 vanuit haar geboortedorp Gading op Java naar Suriname werd gestuurd als contractarbeider. Zij is de overgrootmoeder van filmmaker en kunstenaar Dimitri Madimin.
Een eeuw later onderzoekt Madimin haar geschiedenis en die van andere Javaanse contractarbeiders. Zijn onderzoek in Amsterdam, Suriname en Java vormt de basis voor een artistieke installatie binnen het project. Zo verbindt De Koloniale Wereld de geschiedenis van koloniale handel en koloniaal bestuur aan individuele levens en familiegeschiedenissen, en onderzoekt de tentoonstelling hoe deze geschiedenis vandaag nog doorwerkt.
De Koloniale Wereld opent op 17 maart 2027 en is vanaf 18 maart gratis toegankelijk in de centrale hal van het Stadsarchief.
Aftrap op 4 oktober met verhalen en Javaans dansritueel
Op zondag 4 oktober 2026, exact honderd jaar na de opening van De Bazel, trapt het Stadsarchief het programma af met een middag rond de geschiedenis en toekomst van het gebouw. Kunstenaar Dimitri Madimin vertelt over zijn werk en het familieverhaal dat eraan ten grondslag ligt. Schrijver Reggie Baay komt spreken over zijn grootmoeder en de contractarbeiders in Sumatra. Aansluitend voert gamelangroep Bangun Mulyo de traditionele Javaanse dans Jaran Kepang uit, begeleid door gamelanmuziek. De performance brengt een Javaanse culturele traditie naar een gebouw dat ooit het centrum vormde van een onderneming die nauw verbonden was met de koloniale economie in Indonesië. De middag vormt het begin van een langer programma waarin het Stadsarchief samen met kunstenaars, onderzoekers, gemeenschappen en bezoekers verschillende perspectieven op de geschiedenis van De Bazel zichtbaar maakt.
Claim Your Space: Kewang
De reflectie op de koloniale geschiedenis van het gebouw begint al op 1 oktober. Dan opent in de Schatkamer Claim Your Space: Kewang, gemaakt in samenwerking met het Molukse magazine Marinjo. De Schatkamer was oorspronkelijk de kluis van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Dat deze presentatie juist hier plaatsvindt, draagt een extra betekenis: waar ooit waarde vanuit koloniale handel werd opgeborgen, staat nu de waarde van de Molukse gemeenschap centraal. Kewang richt de aandacht op Molukse perspectieven en op het spanningsveld tussen de rijkdom die de handel in Molukse grondstoffen Amsterdam bracht en de uitbuiting en het geweld waarmee die geschiedenis op de Molukken gepaard ging.
Centraal staat het Molukse principe sasi: het bewaken van evenwicht in het gebruik van wat land en zee geven. Aan de hand van rituelen, portretten van Amsterdamse Molukkers, werk van makers en edities van Marinjo wordt ook gekeken naar Molukse gemeenschappen in Nederland en de zoektocht naar een nieuw evenwicht tussen de Molukken en Nederland.
Met Kewang en het project De Koloniale Wereld gebruikt het Stadsarchief het honderdjarig bestaan van De Bazel om zowel de bijzondere betekenis van het gebouw te markeren als de minder zichtbare geschiedenissen die ermee verbonden zijn een plek te geven.