Verscheidene mensen op Saba vonden het het min of meer raar dat René Caderius van Veen een inventarisatie van alle kleine privé-begraafplaatsen op dit eiland aan maken was. Anderen – vooral de moderators van de Facebook-groep “Of Saban Descent” – waren zeer geïnteresseerd maar om een heel andere reden dat hij had verwacht.
Ingezonden bericht
Na bijna heel zijn leven actief geweest te zijn op het gebied van het behoud van cultureel erfgoed, wist Caderius dat het fenomeen van deze particuliere begraafplaatsen echt iets heel bijzonders was . Toen hij op 1.1.2011 naar Saba verhuisde, had hij de organisatie in Nederland – de 100 jaar oude nationale vereniging “Heemschut” (zie: www.heemschut.nl) beloofd om hun werkveld uit te breiden naar de BES-eilanden. Het maken van foto’s van al deze meestal lieflijke kleine begraafplaatsen op Saba was zijn eerste actie.
Maar … dit vanuit een cultureel-historische en ook landschappelijk oogpunt.
Toen “Of Saban Descent” ontdekte wat Caderius van Veen aan het doen was, vertelden ze hem dat hun belang was: het in kaart brengen en het opsporen van graven van voorouders. Caderius beloofde hen hiermee te helpen, ook al betekende dit dat hij alle locaties opnieuw moest bezoeken en alle foto’s opnieuw nemen, maar deze keer met de namen en gegevens van de mensen die er waren begraven (voor zover deze namen erop stonden of nog leesbaar waren). Hun idee was dat de afstammelingen van Sabanen die uit het buitenland zouden komen, in staat gesteld moesten worden om de graven van hun voorouders gemakkelijk terug te vinden. Veel stenen tonen natuurlijk namen van Schotse en ierse families, maar ook een paar Nederlandse zoals Zagers, Heyligers, Vandenberg en een paar andere.
Ze bleken een deel van dit werk al te gedaan hebben op de officiële begraafplaatsen van de kerken, maar ze vertelden dat ze niet erg tevreden waren over de resultaten. Dus ook die de kerkhoven heeft Caderius voor hen in kaart gebracht en hij heeft foto’s gemaakt van ieder afzonderlijk graf om hen te helpen op de computer spreadsheet-bestanden te maken, die het gemakkelijker moeten maken om voorouders te vinden.
Maar dit werk is niet wat is geïntegreerd in de inventarisatie van de kleine privé-graven en begraafplaatsen. De officiële begraafplaatsen waren eigenlijk niet wat voor Caderius de uitdaging was. Wat hij graag doet is aandacht besteden aan dit charmante en historisch unieke fenomeen van zo veel privé-begraafplaatsen die gevonden kunnen worden op Saba bij alle oude cottages. Waarom aandacht hieraan besteden? Dit fenomeen is de moeite waard te worden beschouwd als cultureel erfgoed, is het waard om bescherming als monumenten te krijgen en is de moeite waard om goed onderhouden te blijven, niet alleen ten aanzien van de voorouders, maar ook als een toegevoegde culturele waarde van Saba.
Toeristen zullen natuurlijk niet alleen naar Saba reizen, om deze begraafplaatsjes te zien, maar ze willen graag de originele cottages zien, ze houden ervan om het cultureel erfgoed dat vrij goed beschermd is op Saba te zien waarvan deze kleine begraafplaatsen een integraal onderdeel zijn.
Een archeoloog van St Maarten, Dr Jay Haviser, was ook zeer geïnteresseerd in deze inventarisatie vanuit een cultuurhistorisch oogpunt. Haviser zou graag wat meer informatie hebben over de vormen van de grafstenen in de verschillende periodes. En hij bleek gelijk te hebben, want de verschillen tussen de graven uit pakweg 1850 of 1900 zijn duidelijk. Dat was logisch natuurlijk, want zij werden altijd gemaakt door één en dezelfde man in een dergelijke periode. De oudste grafzerken liggen op een soort fundament van natuurstenen, daarna volgen er verschillende stijlen in beton en daarna graven met witte tegels enz. tonen een De verschillen zijn te zien op de website.
Een andere unieke ontdekking was hoe tijdens vele eeuwen Sabanen erin slaagden hun doden te begraven in deze grote rots Saba. Niet alleen vanwege de moeilijkheden van het graven in een rots, maar ook vanwege de techniek die werd en wordt gebruikt. De graven zijn onder de grond, omringd door soort muren van natuurstenen die maken dat er lucht in kan komen wat speciale effecten heeft voor een betere conservering van de lichamen, van kleding, bijbels en van andere attributen in de graven. Deze techniek is voorzover bekend volgens Dr. Jay Haviser alleen nog ontdekt in Schotland.
De inventarisatie is nu klaar. Het verbazingwekkende effect van bewustzijn van de waarde en van respect voor voorouders heeft enkele bewoners ertoe gebracht recentelijk actie te ondernemen om hun graven te herstellen. De heer “Mopsy” Every herstelde een begraafplaatsje in The Bottom, en anderen werden ook gerestaureerd in Windwardside door Sherry en Glen evenals op Hill Zion’s het begraafplaatsje van de familie Johnson.
Caderius van Veen moet bekennen dat de drie graven in zijn eigen tuin ook zijn aandacht verdienen! Ook de namen en data zullen worden toegevoegd op de drie grafstenen.
Dit brengt ons op het laatste aspect van dit werk en dit is ook de hoop van ”Of Saban Descent “. Leerlingen op scholen zouden oude Sabanen kunnen bezoeken, om de namen van al die graven die nog anonieme grafstenen hebben te ontdekken. Dit kan gebeuren in het kader van de nieuw opgerichte organisatie “SABARC” onder leiding van Ryan Esperson, die op Saba al archeologisch onderzoek heeft gedaan en daarop gepromoveerd is in Leiden. Wat deze “Heemschutter” zeker hoopt – wederom uit respect voor Sabaanse voorouders en voor het cultureel erfgoed – is dat Sabanen een dergelijk onderzoek van SABARC zullen ondersteunen.
En natuurlijk: als inwoners van Saba, St Eustatius en Bonaire belangstelling hebben voor het bewaren van cultureel erfgoed, dan zijn zij zeer welkom om lid te worden van Heemschut.