De gemeente Oirschot heeft onlangs 12 nieuwe panden aangewezen tot monument, waaronder de verwaarloosde voormalige meubelfabriek aan den Heuvel, die nu een beschermde status heeft. Het pand is niet alleen opvallend vanwege zijn industriële uitstraling, maar ook vanwege zijn tumultueuze geschiedenis.
Momenteel maakt de voormalige meubelfabriek aan de oude doorgaande weg van Oirschot naar Oostelbeers en Middelbeers nog steeds een kwetsbare indruk. De verf bladdert van de kozijnen af, de ramen aan de zijgevel zijn dichtgetimmerd, en de achterkant is vol gegroeid met klimop.
De toekenning van de monumentenstatus kwam deels op aandringen van de nieuwe eigenaar, die plannen heeft om de oude fabriek volledig te renoveren en om te bouwen tot een woonhuis. De beschermde status stelt hem in staat advies en financiële ondersteuning te ontvangen voor de restauratie, dankzij een subsidieregeling van de gemeente Oirschot.
Volgens het bijbehorende rapport is het pand een voorbeeld van een modern fabrieksgebouw uit de jaren ’30 en is daarom het behouden waard. De inrichting en indeling zijn in de afgelopen eeuw nauwelijks veranderd, met nog steeds de karakteristieke hoge laaddeur naar het voormalige magazijn. De gemeente benadrukt ook de cultuurhistorische waarde van het pand als onderdeel van de eens bloeiende Oirschotse meubel- en stoelenindustrie en het bijzondere verhaal van de oprichters.
Controversieel verleden
Dit nieuwe monument, opgetrokken in 1930 door de broers Herman en Gerard van Rooijen, fungeerde als magazijn voor hun aangrenzende meubelmakerij, die in de jaren 80 werd gesloopt. De broers specialiseerden zich in de productie van grotere meubelstukken, zoals kasten, bedden en (kerk)stoelen. Hun controversiële werkwijze leidde tot een snelle onpopulaire status in Oirschot, doordat ze onder andere weigerde lid te worden van de RK Vereniging van Fabrikanten van Oirschotse stoelen.
Tijdens de oorlogsjaren verslechterde hun reputatie verder. In 1945 werd Herman gearresteerd vanwege zijn Duitse familiebanden en lidmaatschap van diverse nazistische organisaties. Naast een gevangenisstraf van vijf jaar werd ook de fabriek onteigend en overgenomen door zijn voormalige bedrijfsleider, Van den Nieuwenhof.
In de jaren 60 betrok de Amsterdamse meubelfabriek Hekster het pand, waar zij zich toelegden op de productie van kleine meubels. Bijna twee decennia later ging Hekster failliet, en de naastgelegen panden werden eigendom van Drukkerij De Croon van Heerbeek. Zij sloopten de fabriek op Den Heuvel 20 en bouwden op die plek een nieuwe drukkerij, waar zij nog steeds actief zijn. Het magazijn bleef echter behouden en deed dienst als opslag tot halverwege de jaren 80. Sindsdien staat een groot deel van het pand leeg.
Religieuze en militaire monumenten
Naast de voormalige meubelfabriek heeft de gemeente nog 11 andere monumenten aangewezen, waaronder religieus erfgoed zoals de Sint-Joris kapel aan de Gasthuisstraat, de Sint-Odulphuskapel aan de Spoordonkseweg, en de kerkhofmuur en grafstenen van het oude kerkje in Middelbeers, die nu ook beschermd zijn. Daarnaast zijn voor het eerst vier militaire objecten opgenomen in de lijst, waaronder het poortgebouw van de Kazerne.