Het betrekken van de jongere generaties is en blijft een grote uitdaging voor de erfgoedsector. Bij de organisatie van Open Monumentendag (OMD) in Rotterdam weten ze wel raad met deze doelgroep. Door unieke activiteiten aan te bieden en grenzen op te zoeken komt de jeugd in aanraking met monumenten en erfgoed. Ericia de Fatima en Cilia Batenburg, programmamakers bij OMD Rotterdam, vertellen over hun aanpak.
Cilia en Ericia organiseren de Open Monumentendag in Rotterdam dit jaar voor de derde keer. In het begin had Ericia nog weinig affiniteit met monumenten: “Ik ben afgestudeerd in International Business Management. Drie jaar geleden vroeg een voormalig bestuurslid van Stichting OMD Rotterdam mij of ik de organisatie van het evenement wilde doen, samen met Cilia. En sindsdien heb ik een hele grote liefde ontwikkeld voor monumenten!”
Haar OMD-partner Cilia heeft een achtergrond in kunstgeschiedenis. Bij Cilia is de liefde voor erfgoed met de paplepel ingegoten en ook zij werd drie jaar geleden gevraagd voor de productie van OMD, na bezig te zijn geweest met een klus voor hun voorganger.
De eerste keer OMD organiseren ging niet zonder slag of stoot. “We zijn er toen pas in april bij gehaald, wat voor ons proces echt heel laat is,” vertelt Cilia. “We hadden toen nog niet echt een plan, het was echt een kwestie van uitzoeken.” Met behulp van hun voorgangster en het bestuur van de stichting hebben Ericia en Cilia toch een geslaagde editie weten neer te zetten. Sindsdien beginnen ze al in januari met het maken van nieuwe plannen, en dat doen ze niet geheel alleen. “Sinds vorig jaar doen we startbijeenkomsten voor monumenteigenaren, waar we hardop gaan brainstormen over het nieuwe thema van OMD. En als je weet welke fondsen je hebt binnengehaald kan het echte werk beginnen,” aldus Cilia.
In gesprek met elkaar
Het echte werk begint voornamelijk met netwerken en contacten leggen. Daarbij hanteren Cilia en Ericia de volgende stelregel: hoe kan je iets betekenisvoller maken voor meer mensen? Cilia: “De route daarnaartoe is om contact te leggen met doelgroepen en te vragen wat voor hen betekenisvol is. Nieuwe doelgroepen kunnen vaak heel goed zelf aangeven waar voor hen een meerwaarde tot samenwerken in kan zitten.”
Het startpunt voor OMD Rotterdam is dan ook contact maken, vragen stellen en zoeken naar bijzondere samenwerkingen. “We weten dan nog niet wat we daadwerkelijk gaan programmeren. Dit soort gesprekken kunnen vaak stuklopen, maar ook dat is niet erg. Achter de schermen in gesprek gaan met verschillende doelgroepen draagt ook al heel erg bij aan het ontwikkelen, niet zozeer van de programmering zelf, maar om elkaar, de stad en het erfgoed beter te begrijpen.”
Vorig jaar organiseerde OMD Rotterdam bijvoorbeeld een bubbling workshop, in samenwerking met Rotterdam Street Culture Week (RSCW). Bubbling is een dans- en muziekstijl die voortkomt uit de hiphopcultuur, die ook is opgenomen als immaterieel erfgoed. Ericia: “Ik kende de artistieke directeur van RSCW toevallig al en zij hebben een doelgroep die we graag willen aanspreken. Dus daar zijn we ook mee in gesprek gegaan en daar is deze workshop uit voortgekomen.”
Grenzen opzoeken
Street culture en monumenten worden niet vaak in een zin genoemd, maar met zo’n experimentele programmering trek je juist jongere doelgroepen aan, zeggen Ericia en Cilia. Daar zit wel een kanttekening bij: “Je hoeft niet hipper te willen worden dan dat je al bent. Het is goed om vanuit jezelf ontmoetingen op te zoeken met nieuwe doelgroepen en kijken waar de grens ligt,” zegt Cilia. En daarvoor is de formule van OMD uiterst geschikt. “Die formule, waarin monumenten gratis opengaan voor bezoek, staat als een huis. Het thema daaromheen kan je zo breed mogelijk interpreteren, het biedt veel ruimte voor experimenten.”
Alhoewel de experimenten van OMD Rotterdam tot nu toe allemaal goed zijn uitgepakt, staan Cilia en Ericia ook open voor kritiek. Cilia: “Vanuit het publiek zal ook blijken wat de grens is en wanneer het op een gegeven moment niet meer om monumenten draait. Dan willen we ook graag daarover in gesprek gaan. Daar komen weer goede lessen uit, waarop je je programma kan aanpassen.” Dat de grens kan worden overschreden, betekent niet dat een programmaonderdeel volledig wordt geschrapt. “Wat voor het ene wel werkt, kan voor het andere juist niet werken. Dan is het een kwestie van de programmering aanpassen, kijken voor welke doelgroep het werkt en voor een andere doelgroep iets anders programmeren. Je moet daar flexibel in kunnen zijn.”
Taal en freerunning
Ook dit jaar gaan Cilia en Ericia weer volop experimenteren, onder andere weer met RSCW: “Erfgoed en Street culture zijn twee uitersten. Beide organisaties vinden het leuk om te kijken waar ze elkaar kunnen vinden, dus we hebben al een hele leuke brainstorm gehad, waar onder andere freerunning uit is gekomen.” Het thema van OMD 2024 is namelijk routes netwerken en verbindingen. “Freerunning is ook een manier om van a naar b te komen,” gaat Cilia verder.
Verder kijken OMD Rotterdam naar taal als manier om te verbinden. Samen met vrijwilligersorganisatie Gilde in Rotterdam willen ze tijdens het monumentenweekend taalexcursies aanbieden. “Gilde doen historische routes en geven les in de Nederlandse taal, dus dat is al een hele leuke partner die twee relevante dingen doet. Dat is nu vooral een kwestie van goed aanpakken en vormgeven.”
Of het allemaal gaat lukken? “Dat weten we nog niet,” sluit Cilia af. “Maar we hebben grootse plannen!