Het blijkt dat Kamp Amersfoort een grotere rol heeft gespeeld bij de Holocaust dan voorheen werd gedacht. Onderzoek toont aan dat er vanuit dit doorgangskamp bij Leusden, aan de zuidkant van Amersfoort, directe deportaties plaatsvonden naar concentratiekampen in het oosten.
In het boek ‘Het vergeten verhaal van de Joodse gevangenen van Kamp Amersfoort’ van onderzoeker Amanda Kluveld (Universiteit Maastricht), wordt dit onthuld. “Dit onderzoek zet Kamp Amersfoort in een heel ander licht,” zegt Floris van Dijk, hoofd onderzoek bij Nationaal Monument Kamp Amersfoort.
Tot dusver was Kamp Amersfoort vooral bekend als een doorgangskamp voor dwangarbeiders en een locatie voor verzetsmensen, niet als een plek waar Joden werden verzameld en waar ze direct van gedeporteerd werden. Kluvelds onderzoek wijst echter uit dat dit beeld moet worden herzien en dat het kamp ten onrechte ontbrak op de lijst van nazikampen die een belangrijke rol speelden bij de vernietiging van Joden.
Het kamp fungeerde zelfs al tien maanden vóór de opening van Kamp Westerbork als verzamelplaats voor Joden. Groepen Joodse Nederlanders werden vanuit Amersfoort naar vernietigingskamp Auschwitz en strafkamp Mauthausen gestuurd, waar velen werden vermoord.
Daarnaast werden Joden ook op gruwelijke wijze behandeld in het kamp zelf. Zo zijn er 82 Joden vermoord in Kamp Amersfoort, waaronder een baby. “Wat met de Joden in Kamp Amersfoort gebeurde, past niet in het relatief cleane beeld dat er is van de Jodenvervolging in Nederland,” zegt Kluveld tegen Trouw. “Er werden potloden in hun ogen gestoken, baarden in brand gestoken, Joden werden in beerputten gegooid, doodgeslagen.”
Uit nieuwe documenten en verklaringen die na de Tweede Wereldoorlog werden afgelegd, blijkt bovendien dat niet-Joden in het kamp werden opgezet tegen hun Joodse medegevangenen. “Tegen Jodenhelpers werd gezegd: je bent hier binnen drie maanden antisemiet.”
Kluveld benadrukt: “Wat we uit dit onderzoek leren is dat Kamp Amersfoort voor heel veel Joodse gevangenen het begin van het einde was.” Ze hoopt dat haar onderzoek bijdraagt aan de erkenning van het leed in Kamp Amersfoort tijdens de Tweede Wereldoorlog. “We konden vermoeden dat het erg was,” zegt Van Dijk. “Maar dat het zo erg was, is echt schokkend.”