Een mooi landschap met een robuuste natuur, een hoge biodiversiteit, waardevolle landschapselementen en een rijke cultuurhistorie: dat is waar LandschappenNL naar streeft. De organisatie beheert maar liefst dertien procent van het totale natuurgebied in Nederland waar ze zich samen met beheerders en duizenden betrokken vrijwilligers voor inzet. Gerrit-Jan van Herwaarden, senior beleidsmedewerker bij LandschappenNL, vertelt ons meer over de missie en visie van de organisatie en de uitdagingen die het beheer en behoud van het landschap met zich meebrengt.
In 2016 werd LandschappenNL opgericht vanuit een fusie van Landschapsbeheer Nederland en De12Landschappen (Stichting Unie van Provinciale Landschappen). “Landschapsorganisaties heb je in twee smaken,” legt Gerrit-Jan uit, die in 2001 bij een van de twee organisaties is begonnen. “Enerzijds zijn er de provinciale Landschappen met hun eigen terreinen en eigendommen. Anderzijds zijn er de Landschapsbeheerorganisaties, die geen eigen grond bezitten en vooral projectmatig werken op die terreinen.” LandschappenNL is nu de koepelorganisatie die de belangen behartigt van de negentien provinciale landschapsorganisaties, om zo het Nederlandse landschap, de natuur en het cultuurhistorisch erfgoed te beschermen en te ontwikkelen.
De provinciale landschapsorganisaties werken vanuit allerlei projecten met de natuur en het landschap. Zo worden vrijwilligers en landschapseigenaren ondersteund, organiseren ze verschillende publieksactiviteiten en beheren en onderhouden ze de natuur en bijbehorende monumenten.
Een brede taak
Dat het landschap niet alleen uit natuur bestaat maar ook uit cultuurhistorie, is belangrijk om te benadrukken voor de organisatie. “LandschappenNL wordt vaak gezien als een natuurorganisatie, terwijl we ons met zoveel meer aspecten van het landschap bezighouden.” Zo werkt Gerrit-Jan momenteel aan het Aanvalsplan Landschap, gericht op het realiseren van een dooradering in het landelijk gebied met landschapselementen zoals houtwallen, singels en sloten. “Die dooradering heeft grote voordelen voor de biodiversiteit, maar heeft ook een landschappelijke- en cultuurhistorische component.” Met de dooradering wordt namelijk het oude verkavelingspatroon – de manier waarop het land in stukken werd gedeeld – van het plangebied weer zichtbaar.
Daarnaast worden ook kastelen, molens en andere monumenten gezien als karakteristieke elementen. “Vanmorgen had ik nog een gesprek met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) over onze archeologische rijksmonumenten. We beheren er meer dan honderd.” Voor LandschappenNL zijn natuur en cultureel erfgoed dus onlosmakelijk met elkaar verbonden. “Landschap is alles wat je om je heen waarneemt, deels natuur, deels cultuur en alle talloze verbindingen daartussen. Het is de polder en de molen,” vat Gerrit-Jan treffend samen.
Lobbyen voor het landschap
Waar de provinciale organisaties, vrijwilligers en eigenaren actief zijn in het landschapsbeheer en de praktische uitvoering, zet het team van LandschappenNL zich vooral in als lobbyist en belangenbehartiger op landelijk niveau. “Het onderhoud en beheer van het landschap heeft een financiële component die niet altijd kan worden gedekt door beschikbare subsidies. Eén van onze taken is om te proberen daar een gezonde financiële situatie voor te creëren, want het gebeurt nu nog vaak dat het onderhoud van monumenten geregeld moet worden door middel van exploitatie van eigendommen,” aldus Gerrit-Jan. “Dit is geen sector die strak in de economie zit, dus je moet opkomen voor jezelf om die financiering te verzekeren. Als belangenbehartigers knokken we ervoor dat landschap, erfgoed en natuur worden meegenomen in alle ruimtelijke activiteiten en processen van de rijksoverheid.”
Beleving
Landschappen NL wordt vaak gezien als een natuurorganisatie, maar Gerrit-Jan ziet wel een degelijk verschil tussen natuur en landschap. “Wij nemen heel nadrukkelijk de combinatie van natuur en erfgoed op in de organisatie. Landschap is niet alleen natuur, maar ook cultuur en cultuurhistorie.” Een unieke component van het landschap is dan ook de beleving die het met zich meebrengt: “Bij landschap speelt beleving een grote rol doordat mensen erin werken, wonen en recreëren. Dat zorgt voor een bepaalde verbondenheid tussen mensen met hun leefomgeving.” Dit is volgens Gerrit-Jan ook de kracht van het landschap: “Mensen willen opkomen voor hun leefomgeving, en daarmee ook voor het erfgoed dat daarbij hoort.”
Tegelijkertijd brengt het belevingsaspect uitdagingen met zich mee op het gebied van onderhoud. “Er moet een balans worden gezocht tussen behoud en recreatie. Je wil dat mensen het landschap kunnen beleven, maar sommige natuurgebieden worden momenteel zo druk bezocht dat ze aan hun grenzen zitten. Die kwestie speelt ook bij erfgoed: wat stel je wel open en wat niet?” Toch blijft het in contact brengen van mensen met het landschap van groot belang voor LandschappenNL. “Hiermee ontwikkelen we draagvlak, en in een tijd waarin culturele bezuinigingen op de loer liggen is dat essentieel.”