Bij archeologisch onderzoek in Heerde zijn meerdere bijzondere graven en grafstructuren aangetroffen. Het gaat onder meer om crematieresten uit de midden-ijzertijd (circa 500–250 v.Chr.) en een mogelijk graf uit de late steentijd (ca. 2500–2300 v.Chr.). Volgens de gemeente zijn dergelijke vondsten zeldzaam, zeker zo dicht bij de middeleeuwse dorpskern.
Vooronderzoek en opgraving
Het onderzoek aan de Bonenburgerlaan vond plaats in het kader van geplande nieuwbouw. Tijdens een eerste verkenning werden al cirkelvormige greppels ontdekt. Dit was aanleiding voor een uitgebreid archeologisch onderzoek, waarin de resten verder zijn blootgelegd.
Crematiegraven in kringgreppels
Op het terrein kwamen vijf zogeheten kringgreppels aan het licht. Binnen deze greppels lagen crematiekuiltjes, vermoedelijk uit de ijzertijd. De greppels dienden waarschijnlijk als afgravingen voor het opwerpen van grafheuveltjes. In totaal zijn zeven crematiegraven aangetroffen, waarvan drie buiten een kringgreppel.
De crematieresten werden niet in urnen teruggevonden. Dat past bij het gebruik vanaf de midden-ijzertijd om as in vergankelijke zakjes te bewaren. Nader onderzoek moet duidelijk maken hoe oud de graven precies zijn.
Vondst van een touwbeker uit de steentijd
Een van de meest opvallende ontdekkingen is een rechthoekige kuil met resten van een zogenoemde touwbeker, karakteristiek aardewerk uit de late steentijd. Vermoedelijk gaat het om een graf uit deze periode. De gemeente laat weten: “Omdat hier geen ‘lijksilhouet’ is gevonden, is het niet helemaal zeker of het hier om een graf gaat. Maar dit lijkt wel het meest waarschijnlijk. De rechthoekige kuil heeft namelijk de afmeting voor het graf van een persoon in de voor die tijd kenmerkende hurkhouding. Daarbij werd de touwbeker meegegeven als grafgift, een begravingspraktijk die aansluit bij een grote Europese traditie uit die tijd.”
Sporen van een langbed
Daarnaast is een structuur blootgelegd die vermoedelijk onderdeel vormde van een zogenoemd langbed: een langgerekt grafmonument uit de late bronstijd of vroege ijzertijd (ca. 1000–500 v.Chr.). De functie van dergelijke monumenten is niet volledig bekend; mogelijk maakten ze grafvelden zichtbaar in het landschap of hadden ze een rituele betekenis.
In het onderzochte deel, ongeveer 15 meter lang, zijn geen graven gevonden. Het monument liep echter buiten het onderzoeksgebied door en kan daarmee aanzienlijk groter zijn geweest. Sommige langbedden bereiken lengtes tot wel honderd meter.
Vervolgonderzoek en conservering
De vondsten worden de komende tijd verder onderzocht, onder meer met koolstofdatering. Uiteindelijk worden de archeologische resten ondergebracht bij het Archeologisch Depot Gelderland in Nijmegen.