Vanaf 19 september tot eind oktober wordt in Cuijk een opgraving uitgevoerd van een unieke Romeinse vindplaats in de Maas. Het onderzoek is live te volgen via een livestream. Een team van onderwaterarcheologen en materiaalspecialisten onderzoekt ter plekke resten van houten constructies, vermoedelijk onderdeel van een Romeinse kade of steiger uit de vierde eeuw.
De vindplaats beslaat een zone van circa 7 bij 40 meter en bevat naast de houten palen ook een laag met vondsten zoals aardewerk, glas, metaal, natuursteen, leer en andere organische materialen. Het geheel maakt deel uit van een archeologisch rijksmonument waarin ook de resten van een Romeinse brug zijn opgenomen. De brug wordt niet opgegraven, maar lag samen met de kade nabij het laat-Romeinse fort (castellum) aan de Maas.
Omdat militaire vindplaatsen met havenachtige constructies in Nederland zeldzaam zijn, en de organische resten hier uitzonderlijk goed bewaard zijn gebleven onder de waterlijn, kan dit onderzoek veel nieuwe kennis opleveren.
Van behoud in situ naar opgraving
Normaal gesproken geldt voor archeologische rijksmonumenten dat ze in de bodem bewaard blijven (behoud in situ). Bij de kade in Cuijk bleek dat niet langer haalbaar. In 2006 werd het terrein afgedekt om erosie te voorkomen, maar inspecties van de afgelopen jaren lieten zien dat deze bescherming niet meer voldeed. De vindplaats raakte beschadigd door scheepsschroeven en de stroming van de Maas.
Om te voorkomen dat de informatie verloren gaat, is besloten de resten nu veilig te stellen via een onderwateropgraving (behoud ex situ). De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) stelde hiervoor de kaders en uitgangspunten vast.
Werkwijze en samenwerking
Het onderzoek wordt uitgevoerd door Vestigia, Baars-CIPRO en MSDS Marine, samen met Mergor in Mosam. Eerst wordt de omvang van de vindplaats bepaald met boringen en geofysisch onderzoek, waarna bodemmonsters worden geanalyseerd. Vervolgens verwijderen duikers voorzichtig de afdekkende lagen.
De opgraving gebeurt in vakken met behulp van een speciale onderwaterstofzuiger. Het opgezogen materiaal wordt aan dek gezeefd. Houten palen worden nauwkeurig ingemeten, geborgen en verder onderzocht. Vrijwilligers spelen ook een rol: sportduikers van Mergor in Mosam, die de plek de afgelopen jaren al bewaakten, werken mee aan het project.
Onderdeel van maritiem beleid
De financiering komt van de gemeente Land van Cuijk en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Het project sluit aan bij de beleidslijnen voor maritieme archeologie, zoals verwoord in de Kamerbrief van 3 juni 2025.
Live meekijken
Vanaf 22 september kan het publiek het onderzoek rechtstreeks volgen via een livestream. Daarnaast delen de onderzoekers hun bevindingen in vlogs. Het project in Cuijk belooft niet alleen belangrijke archeologische inzichten op te leveren, maar vormt ook een grote impuls voor de ontwikkeling van de onderwaterarcheologie in Nederland.