Erfgoedvereniging Heemschut volgt met grote zorg het voornemen van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Moerdijk om het gelijknamige dorp op te offeren voor industriële uitbreiding. Voor de circa 1100 inwoners én voor het aanwezige erfgoed breekt daarmee een onzekere periode aan. De situatie doet denken aan het Belgische dorp Doel, dat jarenlang onder druk stond door havenuitbreiding.
Heemschut ontving al in de ochtend van de bekendmaking de eerste signalen over bedreigd erfgoed. In Moerdijk staat één rijksmonument:
De hervormde kerk uit 1815 (rijksmonument)
en vijf gemeentelijke monumenten die mogelijk in het gedrang komen:
- De klokkenstoel van de voormalige Sint Stephanusparochie, nu oorlogsmonument (Steenweg)
- Het voormalige klooster (Steenweg 41)
- De vroegere kazerne van de Koninklijke Marechaussee (Steenweg 100)
- De voormalige pastorie (Steenweg 50)
- De klokkentoren van de Stephanuskerk (Steenweg 49)
De klokkentoren uit 1956 werd in 2017 op verzoek van Heemschut en het Cuypersgenootschap aangewezen als monument, waardoor delen van het complex behouden bleven. De vraag is nu wat er met deze panden gebeurt als het plan tot sloop doorgang vindt. Ook de mogelijke aantasting van het landschap baart zorgen.
Sloop van dorpen komt vaker voor
Hoewel uitzonderlijk, is het niet voor het eerst dat een dorp in Nederland wordt afgebroken voor grootschalige projecten. In 1959 verdween het dorp Rijk vanwege de aanleg van startbanen voor Schiphol. In Groningen werden in de jaren zestig en zeventig de dorpen Oterdum, Heveskes en Weiwerd gesloopt voor de gaswinning. Ook in de regio West-Brabant ging eerder al bebouwing verloren, zoals het dorpje Roode Vaart en de buurtschappen Lochtenburg, Hoekske en Moerdijkseweg.
Tegelijkertijd laat de situatie in het Belgische Doel zien dat sloop niet onvermijdelijk hoeft te zijn. Door jarenlange inzet van bewoners en actiegroepen werd in 2022 een akkoord bereikt dat garanties bood voor leefbaarheid, landschap en erfgoed. De vergelijking met de situatie in Moerdijk dringt zich daardoor op.
Besluitvorming nog in volle gang
De gemeenteraad van Moerdijk moet nog een besluit nemen over het voorstel van het college. Op 13 november wordt het plan besproken in de commissievergadering en op 19 november volgt de behandeling in de gemeenteraad. Heemschut kijkt met belangstelling naar de vraag in hoeverre raadsleden het belang van het aanwezige erfgoed laten meewegen in hun oordeel.
Als de raad akkoord gaat, vormt dit een belangrijk uitgangspunt voor de inbreng van de gemeente Moerdijk in het Bestuurlijk Overleg Powerport, waaraan ook het Rijk, de provincie Noord-Brabant, gemeenten Drimmelen en Geertruidenberg en het Waterschap Brabantse Delta deelnemen. Dat overleg vindt plaats op 1 december.