Oude graffiti in de Haarlemse Bavokerk
De meeste bezoekers aan de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem zal het niet opvallen, maar de zogenaamde Broodbank aan het westelijke uiteinde van de zuidelijke zijbeuk is rijk aan oude graffiti. Op de achterschotten, het werkblad en de klep van het deurtje is een keur aan met passers getekende cirkels, scheepjes, galgen en mannen in pofbroeken te vinden – naast ingekerfde of gekraste letters die soms afgeleid zijn van gebedsformules of toverspreuken, een kerktoren en een kaal naakt vrouwtje. Verder zijn er jaartallen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Veel van deze graffiti houden verband met roerige tijden in de Nederlandse en Haarlemse geschiedenis – de reformatie en de Tachtigjarige Oorlog. De graffiti op de Broodbank geven inzicht in wat de Haarlemmers in de zestiende en zeventiende eeuw bezighield en choqueerde, en in de manieren waarop ze hulp van hogerhand trachten in te roepen.
Ook de hogere delen van de kerk zitten vol graffiti. Die dateren vooral uit de negentiende en vroege twintigste eeuw en bevinden zich op de muren van de zolderruimten en de achterwand van het triforium. Ze vormen interessante tijdsdocumenten, bijvoorbeeld waar ze refereren aan belangrijke gebeurtenissen, bijvoorbeeld op politiek gebied. Daarnaast zie je namen van ambachtslieden, scabreuze teksten en cartoons.
Kunsthistorica Elizabeth den Hartog, verbonden aan de Rijksuniversiteit Leiden, onderzocht de betekenis van de graffiti en plaatst ze in hun historische en religieuze context door ze te vergelijken met graffiti elders.
Tekens aan de wand is een uitgave en te koop bij Kantoor Verschoor.