Voor vrijwilligers die zich inzetten voor historisch groen is een nieuw handboek verschenen: Doen in Historisch Groen. Het boek, geschreven door Deyke van Donkelaar, biedt praktische handvatten voor beheer en onderhoud van groen erfgoed, aangevuld met inspirerende praktijkverhalen.
De publicatie werd gepresenteerd op een bijeenkomst bij de tuinen van Paleis Het Loo. De presentatie groeide uit tot een netwerkdag voor groen erfgoedprofessionals, met deelname van onder meer tuinbazen, erfgoedhoveniers, specialisten en vrijwilligers.
Kennis als basis voor behoud
Het handboek van 224 pagina’s is uitgegeven door de Stichting Kennisontwikkeling Groen Erfgoed (SKGE) en kwam tot stand met steun van onder andere de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Cultuurfonds.
Volgens Kees Lever, bestuurslid van SKGE, voorziet het boek in een duidelijke behoefte:
“Kennis over groen erfgoed is macht: het helpt bij de instandhouding van groen erfgoed. Dit handboek is een volgende stap in de kennisvergroting die we als SKGE voor ogen hebben, na eerst een serie cursussen en e-learning modules te hebben ontwikkeld. Het is belangrijk, omdat kennis over groen erfgoed niet optimaal is, met name bij gemeenten die toch vaak het groene erfgoed moeten onderhouden. Door gebrek aan kennis gaat veel waardevols nog steeds onnodig verloren. Het handboek is bedoeld voor vrijwilligers; die onmisbaar zijn in de keten. Vele handen verrichten licht werk, en vrijwilligers creëren betrokkenheid en draagvlak. Het doet me ook goed dat er vandaag zoveel vrijwilligers zijn.”
Praktijkervaring en vakkennis gebundeld
Tijdens de bijeenkomst werd ook stilgestaan bij de rol van vrijwilligers in het beheer van historische tuinen. Zo gaf Renske Ek, conservator van Paleis Het Loo, een toelichting op de geschiedenis van de paleistuinen: “Paleis Het Loo is gebouwd als jachtpaleis, en de tuinen waren bedoeld om te imponeren: de plek is dan ook een logische, met voldoende vers stromend water vanaf de Veluwe, waar ook al in de 17e eeuw werkende fonteinen mee gerealiseerd konden worden. In de 19e en 20e eeuw werden de tuinen helemaal anders. Na de dood van Wilhelmina in 1962, toen het paleis als museum gebruikt werd, zijn de tuinen ook aangepakt. Toen bleek dat alle resten van de barokke tuin besloten lagen in de bodem, inclusief veel beelden uit die tijd. Waar andere barokke tuinen zijn gebaseerd op tekeningen, gaat het hier dus echt om de originele indeling. Best uniek.”
Vrijwilligers spelen ook hier een belangrijke rol, aldus Ek: “Het zijn 35 vrijwilligers die flink doorwerken om alles historisch verantwoord in stand te houden. Daar zijn we erg blij mee.”
Ook Henk Boers, tuinconservator bij het Rijksmuseum Muiderslot, benadrukt het belang van deze groep: “Het zijn onmisbare, lieve en deskundige medewerkers, zo zie ik ze ook echt. Ze ondervragen je kritisch, zijn klankbord en verzetten tegelijkertijd enorm veel werk. Een goede tuinbaas steekt dan ook veel tijd in het opleiden van tuinvrijwilligers. Echt goede vakliteratuur was er nog niet. Het boek “Doen in Historisch Groen” is daarom erg waardevol: het biedt een kennisfundament van waaruit de vrijwilligers zich kunnen verdiepen.”
Van cursusmateriaal naar handboek
Het boek bouwt voort op eerder ontwikkelde cursussen en e-learningmodules. Ruurd van Donkelaar licht toe: “Het begon met cursussen aan vrijwilligers en praktische modules. Het cursusmateriaal was dusdanig waardevol, dat we er een boek van wilden maken. Veel onderwerpen komen aan bod: stinzenplanten, de bekende borders van Mien Ruys, het Engels Hout maar ook tuinsieraden, slingervijvers en zicht lijnen. In elk hoofdstuk vind je naast de historie, tips voor het hedendaagse onderhoud. Tot slot kun je meer lezen over verschillende tuinstijlen, de perioden waarin ze toegepast werden en hoe je ze herkent.”
Vrijwilligers centraal
Auteur Deyke van Donkelaar benadrukte tijdens de presentatie vooral de rol van de vrijwilligers zelf: “De tuinvrijwilligers spelen een belangrijke rol bij het in stand houden van historische tuinen en parken. Ze zijn inmiddels een vaste waarde in groen erfgoed en daarom wilde we voor hen ook een boek schrijven. In het boek staan interviews met vrijwilligers door heel Nederland. Ik ga ze nu naar voren roepen, en ze krijgen allemaal een handboek mee.”
Het handboek Doen in Historisch Groen is beschikbaar via https://kennisontwikkelinggroenerfgoed.nl/doen-in-historisch-groen/