Locatie
• Amstelkerk
Datum/Tijd
• 13 mei 2026 van 18:30 - 21:15
Het onderwerp van deze avond is de aanwezigheid van de Nederlanders in Brazilië tijdens de 17e eeuw en wat daar vandaag de dag nog van over is. Mila Avellar Montezuma (expert op het gebied van waterbeheer) en Oscar Hefting (archeoloog) zullen hun ervaringen en visie op dit onderwerp delen. Deze lezingenavond wordt in het Engels gehouden.
Hoe het bewind van de WIC in Pernambuco vandaag nog doorwerkt
In 1630 veroverde de West-Indische Compagnie (WIC), onder leiding van prins Johan Maurits van Nassau-Siegen, de Portugese kolonie Pernambuco in het noordoosten van het huidige Brazilië. Hoewel de Nederlanders hun veroverde gebieden al in 1654 moesten teruggeven aan de Portugezen, heeft hun korte aanwezigheid nog steeds gevolgen.
In tegenstelling tot de Portugezen, die zich veilig landinwaarts op de heuvels vestigden, stichtten de Nederlanders de stad Mauritsstad in de laaggelegen rivierdelta; omstandigheden waarmee zij vertrouwd waren en die gunstig waren voor de beoogde handel. Tegenwoordig is juist deze ligging van de stad, nu bekend als Recife, problematisch door de stijgende zeespiegel. Deze wateruitdagingen brengen beide landen nu opnieuw samen.
Om hun bezittingen te beschermen tegen Portugese tegenaanvallen en mogelijke andere indringers, bouwde de WIC een uitgebreide verdedigingslinie van forten langs de Atlantische kust van Pernambuco. De meeste overgebleven forten uit de Nederlandse periode staan tegenwoordig leeg. Welke betekenis kunnen zij nog hebben voor de huidige samenleving?
Programma
18:30 Maaltijd
19:30 Introductie door Daan Lavies
19:35 400 jaar Nederlands Brazilië door Oscar Hefting + Q&A
20:15 Pauze
20:30 Designing for Extremes door Mila Avellar Montezuma + Q&A
21:15 Einde
De lezingen
400 jaar Nederlands Brazilië – Oscar Hefting
In 2030 wordt herdacht dat 400 jaar geleden een deel van Brazilië onder Nederlands bestuur stond. De West-Indische Compagnie (WIC) probeerde tussen 1630 en 1654 een aandeel te verkrijgen in de lucratieve suikerhandel. Daartoe veroverde zij Olinda, de Portugese hoofdstad van noordoostelijk Brazilië, evenals een kuststrook van ongeveer achthonderd kilometer.
Naast Olinda bouwden de Nederlanders hun eigen hoofdstad, Mauritsstad (het huidige Recife), een stad in de rivierdelta die hen vertrouwd was. Van de tachtig vestingwerken die de WIC bouwde of gebruikte, zijn er vandaag de dag nog enkele zichtbaar en in sommige gevallen zelfs nog in gebruik. Andere forten uit die periode zijn overbouwd of liggen verborgen in de jungle.
Moderne technieken bieden nieuwe mogelijkheden voor archeologisch onderzoek. Daarnaast is de toegang tot archieven de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd, wat kansen biedt voor nieuwe inzichten.
In de aanloop naar 2030 zal via onderzoek, publicaties, onderwijs en tentoonstellingen aandacht worden besteed aan de positie van Nederlands Brazilië in de Atlantische wereld. Op deze manier wordt de band tussen beide landen verder versterkt.
Designing for Extremes: Hoe een Nederlands-Braziliaanse samenwerking een klimaat-hotspot transformeerde tot een stadspark – Mila Avellar Montezuma
In 2037 zal Recife herdenken dat 400 jaar geleden het door Nederlanders ontworpen renaissance-stadsplan werd ingevoerd. Tegelijkertijd wordt de amfibische stad, als 16e klimaat-hotspot ter wereld, bedreigd door permanente overstroming.
Deze lezing verkent 15 jaar “Recife Exchanges”, een culturele samenwerking tussen Zuid en Noord die water herdefinieert als erfgoed en als strategisch middel voor aanpassing. Deze samenwerking ontwikkelde zich tot een sociaal-politieke beweging, waarbij blauw-groene infrastructuur samenwerkt met stedelijke morfologie om een culturele omslag te stimuleren: het ontwerpen van een langetermijnvisie voor een amfibische deltastad.
Sterk participatief bestuur herpositioneert ons gedeelde verleden in een gezamenlijke aanpak van toekomstige veerkrachtuitdagingen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan, waarbij watergevoelige stedenbouw en ruimtelijke rechtvaardigheid opnieuw worden vormgegeven van lokaal tot nationaal niveau.
Over de sprekers
Oscar Hefting
Oscar Hefting studeerde archeologie aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij zich specialiseerde in Nederlandse koloniale vestingwerken. Hij maakte in 2002–2003 deel uit van het opgravingsteam bij Fort Orange in Brazilië, waar een 17e-eeuws Nederlands fort (1631) werd geïdentificeerd onder een 18e-eeuws Portugees fort.
Als directeur van de New Holland Foundation coördineert hij de Atlassen van Nederlands Brazilië, Nederlands Noord-Amerika en Nederlands West-Afrika – uitgebreide inventarisaties van historisch en archeologisch materiaal. In deze rol wil Hefting tentoonstellingen organiseren en het behoud van Nederlands erfgoed in het buitenland bevorderen.
Waar vestingwerken vroeger mensen verdeelden, zet Hefting zich nu in om ze – en het gedeelde erfgoed – juist te gebruiken om culturen samen te brengen.
Mila Avellar Montezuma
Mila Avellar Montezuma is architect, stedenbouwkundige en landschapsontwerper met een MSc in Water Science and Engineering, gespecialiseerd in duurzaam stedelijk waterbeheer en klimaatbestendige steden (UNESCO-IHE, TU Delft en IHS Erasmus), en een postdoctorale opleiding in stedelijke erfgoedstrategieën voor wateruitdagingen (IHS, TU Delft, RCE).
Als professional en onderzoeker in de publieke, academische en private sector zet zij zich in voor klimaatadaptatie onder extreme omstandigheden via een “research-by-design”-aanpak, met focus op natuurgedreven technologische strategieën. Ze ontwikkelde wateradaptieve projecten in onder meer Brazilië, Nederland, China en Bangladesh.
Praktische informatie
Kosten
Voor ICOMOS-leden: lezingen gratis; maaltijd €15
Voor niet-leden: lezingen €5; lezingen + maaltijd €20
Maaltijd
Het diner wordt geserveerd om 18:30 uur. Tenzij anders aangegeven betreft dit een Indonesische rijsttafel.
Kosten: €15 per persoon. Koffie, thee en water inbegrepen; andere drankjes zijn tegen betaling verkrijgbaar.
Let op: aan- of afmelden voor de maaltijd moet uiterlijk 48 uur van tevoren.
Locatie
Amstelkerk (Amstelveld 10, Amsterdam)
Registratie
Aanmelden kan via de website: ICOMOS NL Lezingenavond – The unforseen consequences of colonialism | Icomos
We kijken ernaar uit je te zien op woensdag 13 mei in de Amstelkerk in Amsterdam!