Op 11 juni vond het commissiedebat Erfgoed plaats. Minister R.M. Letschert van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ging in debat met afgevaardigden uit de Tweede Kamer. Verschillende erfgoedthema’s stonden op de agenda. Tijdens het debat deed de minister een aantal toezeggingen aan de Tweede Kamer. Bekijk de agenda, het debat, het verslag en de lijst met toezeggingen.
Aan het einde van het debat gaf de minister aan dat zij in overleg gaat met haar team over de oproep van mevrouw Beckerman voor een fundamentele herziening van de Erfgoedwet en onderdelen waar actualisatie nodig is. Zij zal de Tweede Kamer hierover informeren.
Toezeggingen minister
Tijdens het debat deed de minister de volgende toezeggingen aan de Tweede Kamer:
- Informeert de Kamer voor kerst over de taskforce die kijkt naar de weerbaarheid van erfgoed.
- Informeert de Kamer voor kerst over de stand van zaken rondom de Arbowetgeving voor vrijwilligers en studenten in de archeologie.
- Informeert de Kamer eind 2028 over de mogelijkheden voor cofinanciering naar aanleiding van het impulsprogramma voor maritiem erfgoed dat loopt tot eind 2028.
- Informeert de Kamer jaarlijks in het voorjaar over de voortgang van de 10%-restauratieopgave tot 2033.
- Komt voor de begrotingsbehandeling met een reactie op het rapport over regionale spreiding van cultuur en erfgoed in brede zin in Nederland en zal hierbij ook ingaan op wat dit betekent voor beleid.
- Informeert de Kamer begin 2027 over het al dan niet oprichten van een stichting in het kader van de verweesde Joodse roofkunst en de juridische verkenning die hiervoor is uitgevoerd.
- Komt in de veegbrief voor de begrotingsbehandeling Cultuur terug op het gesprek met de VNG over vergunningen voor culturele evenementen en met name de vergunningverlening.
- Informeert de Kamer in 2027 over de Netwerkagenda Erfgoedbeoefening die vanaf september start en informeert daarbij ook over de inzet van vrijwilligers.
- Informeert de Kamer in 2027 over de voorbereidende verkenning naar het wetsvoorstel voor webharvesting.
- Zegt toe in gesprek te gaan met onderwijsinstellingen voor erfgoedstudies over teruglopende studentenaantallen en knellende budgetten en komt hier voor de begrotingsbehandeling Cultuur op terug.
Monumenten
Wat betreft monumenten ging de minister in op vragen over de 10%-restauratieopgave en de vraag of deze, gezien de bestaande achterstanden, haalbaar is. De minister gaf aan dat de nieuwe subsidieregeling voor grote restauratieopgaven bij rijksmonumenten vanaf 1 september wordt opengesteld. Daarnaast is er een nieuwe leenfaciliteit bij het Nationaal Restauratiefonds. De minister wil de effecten hiervan monitoren en pas daarna eventuele aanvullende stappen zetten en bekijken hoe deze gefinancierd kunnen worden. Daarnaast gaf de minister aan dat het niet mogelijk is om met terugwerkende kracht monumenten te financieren vanuit de nieuwe regeling.
Restauratie en verduurzaming
Op een vraag over de toekomst van restauratie- en verduurzamingsopgaven en de rol van vereenvoudiging van regelgeving gaf de minister aan dat de vergunningverlening voor verduurzaming bij gemeenten ligt. De landelijke regeling is ruim opgezet en geeft gemeenten ruimte voor maatwerk. Het rijk ondersteunt met richtlijnen en handreikingen. Met het sluiten van de recente bestuurlijke afspraken met VNG en IPO heeft de minister ook aangegeven dat ze behoefte heeft aan een agenda, waarbij ze zelf aan tafel wil zitten. Zo kan ze zien waar gemeenten en provincies tegenaanlopen en daarmee helpen als het gaat om restauratie en verduurzaming.
Krapte op de arbeidsmarkt
Ook de dalende studentenaantallen en de arbeidsmarktkrapte kwamen aan bod. Dit vraagt aandacht van het ministerie, de restauratiesector en opleiders. De minister is met Stichting ERM in gesprek over subsidie voor een voorgestelde aanpak en is voornemens deze te honoreren.
Tevens gaf de minister aan dat er een nieuwe passage is opgenomen in de regeling voor grote monumenten, waarmee wordt bevorderd dat leerlingwerkplaatsen deel uitmaken van restauratieprojecten. De minister wil graag de zichtbaarheid van het vak vergroten.
Erfgoed en leefomgeving
Dit thema levert volgens de minister vaak veel discussie op. Er zou vertraging ontstaan bij woningbouw- en defensieprojecten als er erfgoed aanwezig is. Zij heeft hierover veel gesprekken gevoerd met Defensie en het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO). Er bestaat een juridische verplichting om erfgoed te behouden.
De minister werkt samen met het ministerie van VRO aan vereenvoudiging van regels binnen het programma STOER en de Landelijke Aanpak Beter Benutten. Dit gaat onder andere over het makkelijker toevoegen van woningen in bestaande gebouwen, waaronder monumenten.
Met het ministerie van Defensie werkt de minister samen om ervoor te zorgen dat bij uitbreidingsplannen van Defensie rekening wordt gehouden met erfgoed en dat beide partijen in een vroeg stadium met elkaar om tafel zitten.
Met het programma Erfgoed en Leefomgeving: Een toekomst met een verleden zet de minister erop in om erfgoed zo vroeg mogelijk te betrekken bij processen, ontwerp en ruimtelijke ontwikkeling.
Weerbaarheid
In tijden van oorlog kan erfgoed worden aangetast, waarmee ook de identiteit van een land wordt geraakt. Hier ligt volgens de minister een belangrijke opgave. Zij heeft hierover gesproken met verschillende partijen en andere landen. Haar conclusie is dat Nederland nog veel kan leren.
Het vorige kabinet is al gestart met een aanpak. Eind 2024 heeft de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de Taskforce Veilig Erfgoed ingesteld. Het doel hiervan is de weerbaarheid van de erfgoedsector te vergroten door samenwerking tussen de overheid (de ministeries van OCW, Defensie en Justitie en Veiligheid, provincies en gemeenten) en de erfgoedsector zelf. De taskforce wil de bewustwording van risico’s en dreigingen vergroten en de erfgoedsector ondersteunen bij het beter beschermen van erfgoed tegen militaire en hybride dreigingen. De focus ligt op het versterken van zelfredzaamheid en weerbaarheid van instellingen.
Momenteel wordt verkend of er een crisisexpertteam nodig is. Vanuit de Tweede Kamer klinkt de vraag hoe ervoor kan worden gezorgd dat het niet alleen bij kennisdeling blijft, maar dat er ook meer regie en handelingsperspectief ontstaat. De minister geeft aan dat zij de verkenning van de taskforce afwacht. Voor kerst wordt hierover een reactie verwacht. Daarna wordt duidelijk of een crisisexpertteam nodig is en wat daarvan de financiële gevolgen zijn.
Archeologie
Met betrekking tot archeologie richtte het debat zich deels op de rol van vrijwilligers. Regelgeving belemmert momenteel de inzet van vrijwilligers in de maritieme archeologie. De minister heeft deze zorgen gedeeld met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In de zomer wordt het traject afgerond en worden vervolgstappen bepaald.
Wrak De Rede van Texel
De minister reageerde op vragen over het opgraven van het wrak bij De Rede van Texel. Dit vraagt om forse randvoorwaarden en financiële middelen (15 tot 20 miljoen euro).
Via het Impulsprogramma Maritieme Archeologie wordt sinds kort gewerkt aan verbetering van de maritieme erfgoedzorg in Nederland. Hiervoor is eenmalig 6,8 miljoen euro beschikbaar gesteld. Dit maakt onder andere kleinschalige oeveropgravingen mogelijk. Binnen dit programma wordt gekeken naar mogelijkheden voor cofinanciering. Hier kan de minister zich voor inzetten. De kennis die daarbij wordt opgedaan, kan vervolgens worden gebruikt voor grotere opgaven. Eind 2028 is hierover meer bekend, omdat het programma dan afloopt.
Vrijwilligers archeologie
De minister gaf aan binnenkort in gesprek te gaan met de AWN Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie. Deze vereniging ontvangt subsidie van het ministerie met als doel de organisatie toekomstbestendig te maken.
Immaterieel erfgoed
Bij de minister bestaat irritatie over de wijze waarop vergunningverlening soms verloopt. Ze is in gesprek over regelgeving voor vrijwilligers met VNG. Ook het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) voert hierover gesprekken met de VNG in relatie tot sportevenementen.
Uitvoering van het Faro-verdrag
Vanaf september wordt een traject gestart met de Netwerkagenda Erfgoedbeoefening met erfgoedinstellingen, provincies, gemeenten en het ministerie om hier samen vorm aan te geven. In deze agenda gaat het ook over vrijwilligers. Dit wil de minister graag verbinden met de bestuurlijke afspraken die zijn gemaakt met IPO en VNG. De Tweede Kamer wordt geïnformeerd over de Netwerkagenda Erfgoedbeoefening in 2027.
Studies
Bezuinigingen van het vorige kabinet op het onderwijs hebben gevolgen voor erfgoedstudies. De minister geeft aan dat de keuze waarop wordt bezuinigd bij de onderwijsinstellingen zelf ligt. De zorgen over een tekort aan wo- en hbo-opgeleide erfgoedprofessionals zijn volgens de minister op dit moment niet bekend bij het ministerie.