De nieuwe Atlas van de Nederlandse eendenkooien van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de Kooikersvereniging laat per provincie zien waar eendenkooien lagen en liggen. Op kaarten van alle provincies en de Waddeneilanden staan 2042 locaties, waaronder veel verdwenen kooien. Daarnaast beschrijft de atlas het ontstaan, de kooitypen, de aanleg en het onderhoud, de wetsgeschiedenis, de huidige functies en de eendenkooien buiten Nederland. De publicatie is deel 10 in de reeks Rapportage Onderzoek Nederlands Cultuurlandschap.
Van Noord-Holland tot Friesland
De provinciale hoofdstukken laten zien hoe kooien samenhangen met het landschap. Ze liggen zowel in de drooggelegde polders van Noord-Holland als in het rivierengebied. Het aantal kooien bereikte rond 1700 een hoogtepunt van naar schatting 1000. Kooien die nooit zijn vastgelegd en door overstromingen verdwenen, ontbreken in de atlas. Het werkelijke aantal ligt dus vermoedelijk hoger. Locaties waarvan de ligging niet vaststaat, zijn niet opgenomen.
Materieel en immaterieel erfgoed
Een eendenkooi komt pas tot leven door de kooiker. Die verwevenheid van materieel en immaterieel erfgoed is zeldzaam, net als bij de molen en de molenaar of de Maasheggen en de heggenvlechter. Ook het Kooikerhondje en het vlechten van broedkorven hangen ermee samen.
Rust is essentieel voor een kooi. Daarom hebben vrijwel alle kooien een afpalingskring, waarbinnen het verboden is eenden te verontrusten. De landelijke wetgeving beschermt eendenkooien en afpalingskringen al sinds 1807. Die rust komt ook veel andere planten en dieren ten goede.
Levend erfgoed
Toen de registratieplicht in 2017 verviel, stonden er nog 118 kooien geregistreerd. Op de kaartlaag Eendenkooien van de kaart Groen erfgoed van de RCE staan 248 kooien: 98 intacte kooien en 150 relicten, oftewel restanten die nog in het landschap zichtbaar zijn. In 57 intacte kooien wordt nog gevangen, tegenwoordig vrijwel altijd voor wetenschappelijk onderzoek, zoals vogelringen en monitoring van vogelgriep. In 36 kooien is bezoek mogelijk.