Tijdens een werkbezoek aan Church of Our Saviour in Den Haag hebben de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) Rianne Letschert en de samenwerkingspartners de hernieuwde bestuurlijke afspraken voor het Programma Toekomst Religieus Erfgoed ondertekend. Het programma loopt door in 2026-2029 en krijgt hiervoor jaarlijks €1 miljoen. Rijk, provincies, gemeenten, erfgoedorganisaties en religieuze gemeenschappen zetten zich daarmee samen in voor een duurzame toekomst van religieus erfgoed.
Volgens het KerkenTellen-bestand van het programma zijn er in Nederland ongeveer 7.100 gebedshuizen. Ongeveer 5.000 daarvan zijn nog in religieus gebruik. Tussen 2021 en 2025 kwamen 298 gebedshuizen buiten gebruik, gemiddeld ongeveer 60 per jaar. In 2026 zijn tot nu toe ongeveer 40 gebedshuizen gesloten.
Minister Rianne Letschert (OCW): “Kerken, synagogen, moskeeën en ander religieus erfgoed vertellen over onze geschiedenis, ons geloof en onze gemeenschappen. Met deze bestuurlijke afspraken zorgen we ervoor dat deze gebouwen behouden blijven en een betekenisvolle plek vormen voor toekomstige generaties. Soms dienen ze als gebedshuizen, soms worden ze omgevormd tot zorgcentra, buurthuizen of woningen met respect voor de geschiedenis.”
Brede maatschappelijke opgave
De toekomst van religieus erfgoed vraagt om meer dan de instandhouding van monumentale gebedshuizen. Kerken, synagogen en andere gebedshuizen zijn niet alleen dragers van cultuurhistorische waarden, maar vervullen ook een belangrijke sociaal-maatschappelijke functie. Het programma verbindt de komende jaren religieus erfgoed daarom nadrukkelijker met andere beleidsterreinen, zoals zorg, leefbaarheid en woningbouw.
Ondersteuning van gemeenten en eigenaren
Een belangrijk onderdeel van het programma blijft de ondersteuning van gemeenten bij het opstellen en uitvoeren een kerkenvisie. Met een kerkenvisie brengt een gemeente, samen met gebedshuiseigenaren, geloofsgemeenschappen en andere betrokkenen, de toekomst van gebedshuizen in kaart. Inmiddels heeft ongeveer 70% van de Nederlandse gemeenten een kerkenvisie. De aandacht verschuift nu naar de uitvoering en naar procesbegeleiding van gebedshuiseigenaren.
Voortgezet religieus gebruik
Een belangrijk uitgangspunt is dat religieuze gebouwen waar mogelijk hun oorspronkelijke functie behouden. Voortgezet religieus gebruik biedt vaak de beste kans om deze te behouden. Tijdens het werkbezoek werd daarom een nieuwe handreiking voor voortgezet en gedeeld religieus gebruik uitgereikt. De Church of Our Saviour laat zien hoe dat werkt: de voormalige Onze Lieve Vrouw van Goede Raadkerk werd na een parochiefusie overgenomen door een internationale rooms-katholieke gemeenschap, waarin gelovigen uit meer dan 70 landen samenkomen.
Over het programma
Het programma startte in 2018. Samenwerkingspartners zijn de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO-K), Erfgoedvereniging Heemschut, de Vereniging Beheerders Monumentale Kerkgebouwen (VBMK), Museum Catharijneconvent, het Nationaal Restauratiefonds, het ministerie van OCW/Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).