Gemeenten in krimpgebieden benutten herbestemming van cultureel erfgoed nog onvoldoende als kans bij de leegstandsopgave. In het krimpbeleid blijkt cultureel erfgoed nog geen volwaardige plek te hebben gevonden. Regionale samenwerking en koppeling van de herbestemmingsopgave met de regionale economie kan uitkomst bieden.
Het voorgaande blijkt uit onderzoek van Telos, universitair kenniscentrum voor duurzame ontwikkeling in Tilburg. Telos voerde in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed onderzoek uit naar hoe op bestuurlijk niveau wordt omgegaan met herbestemming in krimpgebieden. De Rijksdienst gebruikt de onderzoeksresultaten om gemeenten te laten zien dat cultureel erfgoed op regionaal niveau kan worden benut bij de omgang met krimpopgaven omdat erfgoed bezoekers en ondernemers kan trekken. Maar erfgoed kan vooral bewoners (opnieuw) trots maken op hun leefomgeving en het erfgoed kan plekken bieden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Zo ontstaat opnieuw verbinding.
Capaciteit, andere aanpak en samenwerking
Telos voerde onderzoek uit in drie krimpregio’s: Eemsdelta/Oost-Groningen, Parkstad Limburg en Zeeuws-Vlaanderen. Uit het onderzoek blijkt dat provincies en gemeenten het belang van erfgoed voor de kwaliteit van de leefomgeving in beleid en visies onderkennen, maar moeite hebben om dit belang ook te operationaliseren. Dat heeft drie oorzaken.
– Gemeenten hebben onvoldoende capaciteit voor erfgoedzorg. Decentralisatie van verschillende beleidsterreinen naar gemeenten heeft tot taakverzwaring geleid, waardoor er lokaal minder middelen en menskracht voor erfgoed beschikbaar is.
– Gemeenten worstelen met de procesmatige kant van herbestemming. Bij herbestemming moet gezocht worden naar mogelijkheden om de cultuurhistorische waarden te behouden door deze te verbinden met economische en sociale waarden. Dat vraagt om een andere aanpak dan bij traditionele vastgoedontwikkeling of het verstrekken van subsidies voor de instandhouding van monumenten.
– Samenwerking tussen gemeenten beperkt zich tot de afstemming van voorzieningen en woningen. Op het terrein van erfgoed vindt er niet of nauwelijks samenwerking plaats.
Regionale samenwerking
Met het programma ‘Herbestemming als gebiedsopgave’ zet de Rijksdienst in op het versterken van de regionale samenwerking in krimpgebieden tussen publieke en private partijen. Doel is dat regio’s zicht krijgen op de gezamenlijke opgaven en kansen. Dat gebeurt nu onder andere bij Parkstad in Zuid-Limburg, waar leegstaand erfgoed verbonden wordt met toerisme waar de regio sterk op inzet. De aanpak moet uitmonden in meer samenhang tussen erfgoed, toeristisch ondernemerschap en de regionale economie.
In Noord Nederland heeft de Rijksdienst samen met de provincies een Kenniscentrum Herbestemming ingericht. Dit kenniscentrum gaat komend jaar met een aantal gemeenten onderzoeken hoe verschillende portefeuilles beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Zo komt erfgoed ook hier nadrukkelijker op de agenda te staan.
Landelijke Conferentie Bevolkingsdaling 10 december 2015
Tijdens het jaarlijkse congres over de effecten van bevolkingskrimp zal Ruimtevolk het programma ‘VanOnderop’ lanceren waarin, in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, onder andere onderzocht wordt hoe de procedures en werkwijzen van gemeenten beter kunnen aansluiten bij initiatieven van actieve burgers, eigenaren en ondernemers.