Waterschappen krijgen steeds meer oog voor erfgoed. We spreken met Maarten Koppen, projectleider Watersystemen in de Alblasserwaard en in Alm en Biesbosch. “Ik houd mij op dit moment bezig met opgaven die te maken hebben met waterplannen van dorpen in die gebieden. We hebben daarvoor klimaatscenario’s laten doorrekenen. Daaruit weten we of het watersysteem in een dorp wel of niet voldoet, en zo niet, dan moeten we gaan baggeren of we moeten stuwen of gemalen gaan vervangen.”
Terug naar de plek waar het stoomgemaal eens stond
“Mijn projecten zijn niet specifiek op erfgoed gericht, maar we hebben bijvoorbeeld soms te maken met oude gemalen die niet meer voldoen. Zo’n oud gemaal kan erfgoed zijn, maar eigenlijk beschouw ik zelf de locatie van een gemaal nog meer als erfgoed. Zo gaan we nu in de gemeente Hardinxveld-Giessendam een gemaal vervangen en zochten daarvoor een nieuwe locatie. Voor dat nieuwe gemaal gaan we nu terug naar een nog oudere locatie, waar vroeger een stoomgemaal en daarvoor een molen heeft gestaan. Dat is ook de plek in het landschap waar de watergangen bij elkaar komen. Ik ben van plan op die plek iets aan informatievoorziening te doen zodat mensen die er langs komen de geschiedenis van de plek kunnen begrijpen.”
Nog geen schildjes voor waterschapsmonumenten
Jij hebt al oog voor het erfgoed; hoe staat het bij je collega’s?
“Ik zie dat er bij het waterschap steeds meer oog komt voor zichtbaar erfgoed. We hebben nu enkele grotere projecten waar erfgoed duidelijk een rol speelt, zoals een project bij de Diefdijk (waarmee we de Waterinnovatieprijs 2016 hebben gewonnen) en ook projecten bij dijkversterkingen, waar veel aandacht is voor burgerparticipatie en ruimtelijke kwaliteit. Daarbij zijn bijvoorbeeld elementen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie opgeknapt. Bovendien hebben we een dijkgraaf, Roelof Bleker, die op dit vlak behoorlijk aan de weg timmert.
Collega’s van mij zijn bezig met een applicatie voor fietsroutes waaraan het watererfgoed gekoppeld is. Zo kun je het erfgoed meer naar buiten brengen.
Wat we nog niet hebben, is een schildje voor waterschapsmonumenten. Er zijn nu wel gemalen en dijkmagazijnen die monument zijn, maar niet vanuit het waterschap. Ik zou daar wel voor zijn: waterschapsmonumenten met een speciaal monumentenschildje!
Overigens wordt er bij het waterschap weinig rekening wordt gehouden met het onzichtbare, archeologische erfgoed. Dat is geen reden om plannen aan te passen: veiligheid gaat voor.”
Een app om waterschapserfgoed onder de aandacht te houden
Waar liggen volgens jou de kansen voor erfgoed bij waterschappen?
“Ik zie vooral kansen om het erfgoed in het watersysteem in te zetten om het imago van het waterschap te verbeteren. Nu weten veel mensen niet wat het waterschap doet. Applicaties waarmee je waterschapserfgoed onder de aandacht brengt zijn een mooie manier om met burgers in gesprek te gaan. De vraag “wat doet het waterschap?” moet de wereld uit!
De grootste bedreiging voor erfgoed bij waterschappen? Ik denk dat we vaak te snel de keuze maken om iets te vervangen dat niet meer goed functioneert of helemaal geen functie meer heeft. Denk aan oude duikers of aan overlaten – ja, die hebben we nog. Als overlaten niet meer in functie zijn, kunnen ze uit het oog raken en verdwijnen. Ook daarom vind ik initiatieven zoals die applicatie voor waterschapserfgoed waardevol, want dat blijft het verhaal van het watersysteem onder de aandacht.”
Straks allemaal in één wet!
Je hebt de cursus Erfgoed en Ruimte bij Hogeschool Utrecht gevolgd. Wat heeft je dat opgeleverd?
“Ik had al een opleiding bij Van Hall-Larenstein in Velp gedaan waar veel aandacht was voor landschapsgeschiedenis, maar ik miste kennis over de gebouwde omgeving en over de bijbehorende wet- en regelgeving. De cursus was goed om het totaalbeeld te krijgen.
Ook was het goed om met mensen uit verschillende disciplines en organisaties in een klas te zitten. Zo heb ik nu meer begrip gekregen voor de processen bij gemeenten, waar we als waterschap vaak mee te maken hebben. Ik weet nu hoe zij plannen maken. Bovendien komen we straks allemaal samen in één wet: de Omgevingswet. Het is voor mij nog spannend hoe dat eruit komt te zien.”
interviewer: Caroline Stegewerns, cursusleider van “Erfgoed en Ruimte”
Utrecht, 24 mei 2017
Interesse in de cursus Erfgoed en Ruimte, of in een van de andere erfgoedcursussen van Hogeschool Utrecht? Bezoek de Open Avond op 13 juni. Voor meer informatie: ga naar werkenstudie.hu.nl/Openavond