Een op 28 september verschenen boek, werpt nieuw licht op de aanwezigheid van de Romeinse keizer Trajanus en zijn opvolger Hadrianus in de Lage Landen, en onderstreept het belang van de Unesco nominatie van dit deel van de limes inclusief Forum Hadriani. De synthese van een reeks nieuwe ontdekkingen in de 21e eeuw toont hoe beide keizers in onze regio belangrijke stappen zetten rond het historische kanteljaar 117.
In het jaar 117 dreigde het Romeinse Rijk te imploderen omdat het te groot was geworden door de expansiestrategie van Trajanus. Die werd keizer toen hij in de Lage Landen verbleef, waarvan een tekst uit het Gelderse Elst getuigt. Recent onderzoek naar de Romeinse tempels daar en bijvoorbeeld sporen langs de Rijn, Maas en Waal, laten zien hoe hij in de Lage landen zijn bewind begon met cruciale beslissingen. Zo zette hij voor zijn expansiepolitiek circa 15.000 lokale soldaten in, waaronder zijn Bataafse lijfwacht. Een nieuwe analyse van een beroemde lofrede laat zien dat deze eerste noordelijke activiteiten in Rome goed vielen. Van de beroemde Zuil van Trajanus blijken in Leiden oude afgietsels aanwezig uit de zeventiende eeuw met details die op het origineel zijn verdwenen. Een voorbeeld is de afbeelding van Trajanus die een offer brengt zoals in Elst resten zijn gevonden.
Trajanus opvolger Hadrianus gooide het roer drastisch om. Zijn nieuwe weg van consolidatie legde de basis voor de Romeinse Gouden Eeuw waardoor de crisis van 117 bijna vergeten is. Een nieuw ontdekt goudstuk illustreert dat de adoptie van Hadrianus in scene is gezet. Een ander goudstuk toont dat Hadrianus met de Dierenriem profetisch een gouden eeuw aankondigde. Kort daarop stichtte hij bij Den Haag de Romeinse stad Forum Hadriani, zover bekend zijn eerste gestichte stad. Als tegenhanger van het Forum Traiani in Rome, markeert het eigenzinnige ontwerp die nieuwe benadering, zo illustreren recent gepubliceerde opgravingen. Het was een belangrijk signaal, mede omdat blijkt dat de beroemde historicus Suetonius er bij was. Nieuw is ook bijvoorbeeld een stuk van een bronzen inscriptie uit Nijmegen met zeer waarschijnlijk een toespraak van Trajanus of Hadrianus.
Onderzoeker Buijtendorp, die eerder op Forum Hadriani bij Den Haag promoveerde: ‘Het beeld compenseert de onevenredige aandacht voor Rome. Mede dankzij decentralisaties als die van Hadrianus werd de bestuurlijke geschiedenis van meer dan 50 miljoen Romeinen in toenemende mate buiten Rome bepaald’. Ruurd Halbertsma, conservator van het Rijksmuseum van Oudheden: ‘Buijtendorps boek verbindt op voorbeeldige wijze de antieke geschreven bronnen met de meest recente archeologische inzichten. Uit zijn werk krijgt ‘onze Romeinse provincie’ een nieuw gezicht: niet een mistige, onbelangrijke uithoek van het Romeinse Rijk, maar een dynamisch centrum, dat door zijn strategische ligging op militair, politiek en economisch vlak een bloeitijd beleefde’.