Een ‘museum’ is letterlijk een tempel gewijd aan de Muzen, de Griekse godinnen van kunst en wetenschap. De term werd vanaf de renaissance gebruikt voor plekken waar kunstwerken en andere verzamelstukken bewaard en getoond werden. Wat men zich precies bij een museum voorstelde veranderde in der loop der tijd. In de 19e eeuw noemde men een bibliotheek waar je niet kon lenen, maar wel lezen, een leesmuseum.
Van 1822 tot 1830 had Utrecht al een leesmuseum, maar dat ging aan interne twisten ten onder. In 1838 werd het nieuwe ‘Wetenschappelijk Leesmuseum’ geopend aan het Munsterkerkhof, zoals het Domplein toen nog heette. Het gepleisterde gebouw stond op de plek van het oude kapittelhuis tegen de buitenkant van de pandhof (kruisgang), waarvoor het ook als toegang diende.
Het Leesmuseum aan het Domplein in Utrecht (1870) Beeld: Het Utrechts Archief