In juli is gestart met de restauratie van de grote ENKA-schoorsteen uit 1927, met 85 meter de hoogste gemetselde schoorsteen in Nederland. De restauratie, mede mogelijk gemaakt door de BankGiro Loterij en de Provincie Gelderland, is weersafhankelijk en zal naar verwachting 6 à 7 maanden duren.
Het verhaal vertellen van de industrialisatie
Behoud van schoorstenen is voor een partij als BOEi belangrijk, omdat zij het verhaal vertellen van de industrialisatie van Nederland en in dit geval het grote belang van de ENKA-fabriek voor de ontwikkeling van Nederland en Ede in het bijzonder. De gerestaureerde schoorsteen torent straks uit boven een prachtig nieuw stuk stad.
Spinnerij
De ‘spinnerijschoorsteen’ op het Schoorsteenplein – ook bekend als ‘de Dikke’ vanwege de binnendoorsnede op het maaiveld van ruim 7 meter – is in 1927 gebouwd voor de afvoer van de spingassen, die vrijkwamen bij het productieproces van kunstzijde. Over de daken en langs de gevels van de spinnerij en blekerij liepen grote buizen die de spingassen transporteerden naar de schoorsteen. Oorspronkelijk was er geen afzuiging waardoor de spinners de hele dag werden blootgesteld aan de spingassen. Men kreeg met name uiterst pijnlijke (spin)ogen wat kon leidden tot tijdelijke blindheid. Pas met de komst van afzuiginginstallaties en de afdichtingen van de spinmachines namen deze problemen af.
Bijna neergehaald
In mei 1940 werd de schoorsteen, samen met ‘de Dunne’ uit 1920, bijna neergehaald omdat ze het Duitse leger een te duidelijk baken zouden bieden. Vanwege de snelle Duitse inval op de eerste oorlogsdag, werden alle Nederlandse soldaten weggeroepen en ging de destructie niet door. Aan het eind van de oorlog waren de schoorstenen een baken voor de geallieerden. Ditmaal wilden de Duitsers de schoorstenen opblazen, maar dat lot bleef de schoorstenen opnieuw gespaard. De schoorstenen waren zo kenmerkend dat de fabriek ze zelfs in haar logo opnam.