Activistische archeologen roepen op om skeletten geen geslacht meer toe te kennen

archeoloog

Europese archeologen zijn verbijsterd over de oproepen van zogenaamde ‘anarchistische archeologen’ om geen geslacht of ras aan te nemen van oude skeletten. De activistische archeologen zien het categoriseren van geslachten als discriminerend voor de doden en als versterking van de ‘white supremacy’-sentimenten. Maar is hun bewering wel zo vreemd als men op het eerste gezicht zou denken?

De controverse is opgeworpen door een groep multi-etnische en anarchistische archeologen, genaamd The Black Trowel Collective. Zij zijn tegen het idee om geslacht en ras toe te schrijven aan skeletten omdat het verschillende problemen kan veroorzaken, zo meldde Ancient Origins. In een artikel op de Amerikaanse sociaal-archeologische website anthro{dendum} van augustus 2021 waarschuwt het team voor ‘biologisch essentialisme’ als het gaat om het categoriseren van oude menselijke resten. De resten bestempelen als niet-binair of genderneutraal zou de weg vooruit moeten zijn voor academici als het aan het collectief ligt.

Eenzijdig verhaal

Het collectief vraagt professionals om “op hun hoede te zijn voor het projecteren van onze moderne geslachts- en genderidentiteitscategorieën op individuen uit het verleden… omdat dit voorbijgaat aan de vaak contextuele en contingente aard van gendervariatie”. Ze stellen dat dit soort ‘anti-trans geweld’ een gemeenschappelijke oorsprong heeft met ‘blanke supremacistische idealen’. Erkennen dat mensen in het verleden vele geslachten en seksualiteiten hebben gehad, net als in het heden, zou van vitaal belang zijn om deze problemen te bestrijden.

In het artikel staat dat een herevaluatie van biologische geslachtsbepaling van archeologische overblijfselen suggereerde dat verschillende methoden van geslachtsbepaling verschillende nauwkeurigheidspercentages hebben: proteomics (eiwitanalyses) waren 100% nauwkeurig wat chromosomale sekse betreft, DNA was 91% nauwkeurig en morfometrische analyse (studies van skeletten) was 51% nauwkeurig.

Maar deze chromosomale onderzoeken laten slechts één kant van het verhaal zien, aldus het artikel. “Geslacht is beter te begrijpen als bimodaal dan binair. Wetenschappers schatten dat 1-2% van de bevolking biologisch interseksueel is.” Volgens het collectief onderstreept dit dat het moeilijk kan zijn om te bepalen of menselijke resten vrouwelijk of mannelijk waren, en aan wat voor geslachtsrollen ze zich tijdens hun leven hebben aangepast.

Twee skeletten, ook wel bekend als de ‘geliefden van Valdaro’. Foto: Herbert Franck (flickr) CC BY 2.0

Kritische tegenkrachten

Critici zoals emeritus hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Exeter, Jeremy Black, is niet onder de indruk van de argumenten van The Black Trowel Collective. “Het is een absurde stelling, want het verschil tussen seksen, net als het verschil tussen religieuze, sociale en nationale groepen, zijn belangrijke motoren in de geschiedenis”, vertelde hij aan de Daily Mail. “Deze zeer ideologische benadering van kennis betekent dat we het gevaar lopen dat kennis zelf gewoon een kwestie van politieke voorkeur wordt.”

Zijn collega, Frank Furedi, een emeritus hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Kent, waarschuwde dat groepen zoals, The Black Trowel Collective historische feiten gebruiken om de nieuwste ‘grens’ te worden voor voorstanders van een radicale genderideologie. “Je moet hiertegen terugvechten, want als dit wordt geaccepteerd, verandert de hele academische onderneming in een leeg nastreven van ideologische doelstellingen”, citeerde de Daily Mail.

Nieuwe lichten

Ondanks de kritiek van bekende academici is de herevaluatie van de manier waarop geslachts- en genderrollen in de archeologie moeten worden bestudeerd, al een tijdje aan de gang. Al in 2017 kwamen Duitse archeologen tot nieuwe inzichten, door het belang aan te tonen van vrouwelijke mobiliteit voor culturele uitwisseling in het zuiden van Duitsland tijdens de bronstijd, meldde wetenschappelijk nieuwsplatform Phys destijds.

Terwijl de overblijfselen van mannen uit het Lechtal bleken te komen, kwam het merendeel van de vrouwen van buiten het gebied, waarschijnlijk uit Bohemen of Midden-Duitsland. Dit patroon bleef gedurende een periode van minstens 800 jaar bestaan.

Een tweede voorbeeld is te vinden in Nederland. Recent onderzoek van grafgiften en botmateriaal uit het oudste grafveld van het land leverde opmerkelijke informatie op over de klassieke interpretatie van de man-vrouwrollen in een 7000 jaar oude boerensamenleving.
Na onderzoek van de resten met moderne methoden bleek dat vuurstenen pijlpunten en stenen bijlen, die traditioneel aan mannen worden toegeschreven, veelvuldig in vrouwengraven werden aangetroffen, zo meldde de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het traditionele idee dat grafgiften persoonlijke bezittingen zijn en representatief voor het dagelijks leven en het geslacht van de overledene, kwam in een nieuw licht te staan.

  1. Sexeverschillen zijn over het algemeen heel goed vast te stellen (als we even aannemen dat die wel degelijk bestaan, maar dat lijkt me een no-brainer). Niet voor 100%, en dat beweert ook niemand en dat zal je ook terugzien in onderzoeksverslagen: zoveel mannen, zoveel vrouwen, zoveel ondetermineerbare jonge kinderen – én zoveel ondetermineerbare of onduidelijke volwassenen. Op basis van conventioneel skeletonderzoek dan. DNA levert vervolgens een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid (zoals het aangehaalde artikel zelf al aangeeft). Dat genderrollen niet vastliggen, is óók wel bekend, al is er in het verleden en tot op de dag van vandaag altijd heel makkelijk omgegaan met zwaarden=mannen, kralenkettingen=vrouwen. Wat niet wegneemt dat dat in grote lijnen best kan kloppen, afhankelijk van tijd en plaats. Welke die rollen precies waren, vertelt het archeologisch bestand niet gedetailleerd genoeg. Neem het recente LBK-grafveldonderzoek, waarin (in een overigens zeer beperkt) aantal vrouwengraven ook `mannelijke’ objecten als dissels en pijlpunten zijn gevonden. Je kunt zeggen dat dat wijst op een onvermoede rol van vrouwen, je kunt ook denken dat het erfstukken van vaders of echtgenoten zijn. En vast nog honderd dingen meer. Het achterhalen van (veronderstelde) genderidentiteiten is onbegonnen werk en kan dus beter achterwege worden gelaten. Van een skelet kun je niet stellen of iemand zich man of vrouw voelde, ook al ligt er een zwaard bij een vrouw of een ketting bij een man, en ook al is het geslacht van hem/haar niet goed vast te stellen, zelfs niet met DNA-analyse (die aan gebrekkig materiaal kan liggen). Ook al zouden we aannemen dat populaties zich in het verleden `non-binair’ zouden voelen (en daar is geen enkele aanwijzing voor, we hoeven dat dus helemaal niet te `erkennen’),dan nog kunnen we alleen de geslachtskenmerken vaststellen. Bij die feiten moeten we het laten. Ik denk/hoop niet dat het uitgaan van feiten een wit concept is. Over genderrollen kunnen en moeten we het vervolgens eindeloos hebben, zonder dat we er op basis van archeologisch materiaal ooit uit komen, denk ik.

  2. Men is compleet gek geworden. Waarom wordt er geluisterd naar deze malloten? De hele genderdiscussie zou niet bestaan als we deze mensen gewoon negeren en er niet zoveel naar luisteren.
    Er bestaan alleen mannen en vrouwen. De rest zijn psychische stoornissen en rare afwijkingen en zo moeten ze ook behandeld worden.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

We hebben zorg genomen om alle rechthebbenden voor hier gereproduceerde foto's te traceren, soms evenwel zonder succes. Iemand die in dit opzicht meent rechten te hebben wordt vriendelijk verzocht om contact op te nemen met de redactie van de Erfgoedstem.