Een team van archeologen van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden, het Museo Egizio in Turijn, Italië, en de Universiteit Leiden hebben in Sakkara, Egypte, de tombe van Panehsy ontdekt. De tombe van Panehsy is meer dan 3.000 jaar oud en dateert uit de tijd van farao Ramses II (ca. 1250 v.Chr.). Panehsy was de rentmeester van de tempel van de god Amon. Het team heeft ook vier kapelletjes van andere graven uit dezelfde periode gevonden, waaronder dat van Yoeyoe, de goudfoliemaker van de schatkamer van de farao. Sakkara was duizenden jaren lang de begraafplaats van de oude Egyptische hoofdstad Memphis, vanaf 3000 v.Chr.
Het team bestond uit specialisten en studenten uit verschillende landen, waaronder Egypte, Nederland en Italië, en deed de ontdekkingen op korte afstand van de beroemde getrapte piramide van Djoser in Sakkara, waar de Leidse onderzoekers al bijna 50 jaar werken. De opgravingen bieden steeds meer inzicht in de mensen die in Sakkara begraven liggen, maar ook in de manier waarop de dodenstad gedurende eeuwen door de levenden is gebruikt. De graven en de voorstellingen op de versierde wanden bieden veel informatie over de grafrituelen van de Egyptenaren, hoe zij hun doden eerden en herdachten, en over hoe men daar al tijdens het leven mee bezig was.
Het graf van Panehsy
Archeologen van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO, Leiden), het Museo Egizio (Turijn, Italië) en de Universiteit Leiden hebben het graf van Panehsy ontdekt in Sakkara (Egypte). Panehsy was de ‘rentmeester van de tempel van (de god) Amon’ en het graf is meer dan 3.000 jaar oud, uit de tijd van farao Ramses II (ca. 1250 v.Chr.). Het graf van Panehsy bestaat uit een tempelgebouwtje op een rechthoekige binnenplaats, drie kapellen, een hof met zuilen en een schacht naar de ondergrondse grafkamers. De muren zijn gemaakt van kleisteen en versierd met kleurrijke reliëfs, die tot 1,50 meter hoog bewaard zijn gebleven. Deze voorstellingen tonen Panehsy, zijn vrouw Baia ‘de zangeres van Amon’, priesters en offerdragers. Namen en titels worden in hiërogliefen genoemd.
Uit de reliëfs blijkt dat Panehsy in Memphis woonde, wat destijds een belangrijke stad was. Hij was mogelijk ook daar geboren. Panehsy en zijn vrouw zijn te zien bij een offertafel, waarbij een priester genaamd Piay water sprenkelt ter ere van het overleden echtpaar. Piay is ook vermeld op een Egyptisch reliëf uit Sakkara in de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden uit dezelfde tijd. De titel ‘schrijver van de offertafel’ suggereert dat hij een ondergeschikte was van Panehsy en verantwoordelijk was voor de begrafenisrituelen voor zijn meester. Het is echter niet zeker of het om dezelfde persoon gaat als die op het reliëf in het RMO.
De ontdekking van het graf en de bijbehorende voorstellingen bieden veel informatie over de grafrituelen van de Egyptenaren, de manier waarop zij hun doden eerden en herdachten en over hoe men daar al tijdens het leven mee bezig was.
Vier kapellen ontdekt
Opgravingen ten oosten van Panehsy’s graf brachten vier kleine kapellen aan het licht van andere graven uit dezelfde periode. Eén daarvan vermeldt de naam van de eigenaar: Yoeyoe, die de titel ‘de goudfoliemaker van de schatkamer van farao’ droeg. De kapel toont gekleurde reliëfs van zijn begrafenisstoet, scènes in het hiernamaals, de verering van de Hathor-koe en het schip van de lokale god Sokar. Dit graf was ruim honderd jaar geleden al eens opgegraven, maar verdween destijds weer onder het zand. Twee deurposten van het complex bevinden zich sinds 1927 in het Museé de Picardie in Amiens (Frankrijk).
Een andere kapel vertoont een gebeeldhouwde voorstelling die stilistisch sterk lijkt op de grafbeelden van Maya, een hoge ambtenaar uit de tijd van Toetanchamon (ca. 1296 v.Chr.) en zijn vrouw Merit uit Sakkara. Het is goed mogelijk dat de kunstenaar die de beelden in deze kapel maakte, deze inspiratiebronnen heeft gezien en zich erdoor heeft laten inspireren.
Opgravingen in Sakkara
In de loop der tijd zijn talloze artefacten uit Sakkara opgegraven en verspreid over musea wereldwijd, waaronder het Rijksmuseum van Oudheden.
Met als doel de geschiedenis van deze begraafplaats te onderzoeken en daarmee meer inzicht te krijgen in de achtergrond van deze collecties, hebben archeologische opgravingen plaatsgevonden door de Leiden-Turijn expeditie. Tussen 1975 en 1998 werkte het Rijksmuseum van Oudheden samen met de Egypt Exploration Society of London in Sakkara. Tegenwoordig zijn het Museo Egizio in Turijn en de Universiteit Leiden gezamenlijk verantwoordelijk voor het project. Lara Weiss, conservator van de Egyptische en Nubische collectie van het RMO, en Christian Greco, directeur van het Museo Egizio, leiden de opgravingen en het onderzoek.
De financiering van de Leiden-Turijn expeditie in Sakkara wordt verzorgd door beide musea, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, de Stichting Friends of Saqqara, The Amarna Foundation en een genereuze subsidie van het Barreveld Fonds, welke speciaal is bedoeld voor de studenten die in het veld worden opgeleid.