De spoorbruggen en de spoordijk die de Baardwijkse Overlaat doorkruisen, zijn genomineerd als een van de veertien meest bedreigde erfgoedlocaties van Europa. Deze nominatie maakt deel uit van het 7 Most Endangered Programme van Europa Nostra. De voordracht is gedaan door de Federatie Behoudt de Langstraatspoorbruggen (FBL), met steun van Heemschut.
De drie rijksmonumentale spoorbruggen en de spoordijk in het Baardwijkse Overlaatgebied behoren tot de historische Langstraatspoorlijn, die vanaf het einde van de negentiende eeuw de verbinding vormde tussen Lage Zwaluwe en ’s-Hertogenbosch. In 2013 werd de restauratie van deze spoorbruggen bekroond met de prestigieuze Europa Nostra Award, vanwege de succesvolle integratie van industrieel erfgoed in een populaire fietsroute. Tien jaar later dreigt deze erkenning echter plaats te maken voor de status ‘bedreigd’.
Ingrijpende aanpassingen
De bruggen en de spoordijk worden bedreigd door plannen om de fietsroute te moderniseren en te verbreden. In deze plannen is voorzien in de bouw van nieuwe betonnen bruggen, parallel aan de bestaande ijzeren spoorbruggen. Deze betonnen constructies zullen worden ondersteund door de historische stenen pijlers die momenteel nog in de dijk verborgen liggen. Om dit te realiseren, zal een groot deel van de spoordijk worden afgegraven. Daarnaast zal de natuur aanzienlijk worden aangetast: 532 bomen en 785 meter struiken zullen verdwijnen.
Dit zal het karakter van de historische fietsroute drastisch veranderen. Het adviespanel van het 7 Most Endangered Programme: “Hoewel we voor de regio en de daarin gelegen steden de behoefte erkennen aan een moderne fietsinfrastructuur voor hun burgers, dringen we erop aan het ontwerp zodanig aan te passen, dat op respectvolle wijze rekening wordt gehouden met de waarde van het erfgoed en het aanzicht van de originele brugopbouw en dat de spoordijk wordt behouden met de daarop weelderig groeiende natuur die een belangrijke natuurlijke bescherming biedt.”
Ondanks de brede steun van leden van de Provinciale Staten voor een alternatief plan dat het historische en industriële erfgoed beschermt, blijft de vooruitgang uit. Dit komt doordat men wacht op een definitief besluit van de Raad van State.
Achtergrond van de Langstraatspoorlijn
De Langstraatspoorlijn, die vanaf de late negentiende eeuw Lage Zwaluwe en ’s-Hertogenbosch met elkaar verbond, stond in de volksmond bekend als ’t Bossche Lijntje of de Halve Zolenlijn. De spoorlijn is een belangrijk overblijfsel van de bloeiende leder- en schoenindustrie in Noord-Brabant in de negentiende en twintigste eeuw. Tot 1972 werd het spoor gebruikt voor het transport van goederen van en naar de schoenfabrieken. In de jaren negentig werden de spoorbruggen en de spoordijk omgevormd tot een wandel- en fietsroute.
In april 2025 wordt de definitieve lijst van de zeven meest bedreigde erfgoedlocaties bekendgemaakt.