Deze site is 'Under Construction', nog even geduld
©Must Stedebouw. Kaart van de ondergrond van Twente.
©Must Stedebouw. Kaart van de ondergrond van Twente.

De bodem als samenwerkingskans

‘Donker, fascinerend, vol geheimen’. Dit zijn enkele woorden uit de meest recente editie van het tijdschrift de Blauwe Kamer dat als thema ‘Ondergronds!’ heeft. De ondergrond lijkt een steeds belangrijker onderwerp te worden binnen verschillende disciplines. Dat het een rol speelt binnen bijvoorbeeld de agrarische sector en de watersector, is logisch. En ook erfgoeddeskundigen kijken al langere tijd naar onze bodem, bijvoorbeeld voor archeologische opgravingen of funderingsonderzoek. Maar nu volgen ook andere vakgebieden als stedenbouw en landschapsarchitectuur. Waar komt deze fascinatie voor het ondergrondse vandaan en welke kansen biedt het?

Ik zie het ook bij ons op kantoor. In opdracht van de provincie Overijssel werken wij bij MUST Stedebouw momenteel aan de Bodematlas Twente. Een atlas waarin aandacht is voor o.a. grondwater, archeologie, het bodemleven en energie. Met de atlas wil de provincie de relatie tussen mens en bodem in haar regio in beeld brengen. Hierdoor wordt de kennis over en de waarde van de Twentse bodem vergroot. En daarnaast kan het een verbindend effect hebben, zodat de betrokkenheid bij de Twentse ondergrond verstevigd wordt.  

Er speelt ook nogal wat onder onze voeten. Naast archeologie en vegetatie, kun je denken aan kabels, leidingen, waterwinning, zoutwinning, funderingen, tunnels, bodemenergie en vervuiling. Maar onze eeuwenlange relatie met de bodem is ook zichtbaar boven de grond. Kijk naar watertorens, waterwingebieden die nu nieuwe landschappen vormen, zouthuisjes, schachtgebouwen, drinkwaterpompstations, maar ook de veenkoloniën. Veel voorbeelden vormen inmiddels een belangrijk onderdeel van ons cultureel erfgoed.

Het Rijk, provincies en gemeenten hebben niet altijd even goed zicht op het gebruik van de bodem en de relatie met het zichtbare bovengronds. Door dit in kaart te brengen kunnen zij beter het gesprek aangaan over het duurzaam gebruik van de bodem. Ook kunnen zij sneller reageren op ontwikkelingen en activiteiten in de ondergrond. En ze verwachten dat ze de kansen van de ondergrond beter kunnen benutten voor het realiseren van maatschappelijke opgaven. Dit alles natuurlijk ook met de omgevingsvisie in het achterhoofd.

Daar komen ook stedenbouw en landschapsarchitectuur om de hoek kijken. Landschapsarchitectuur en bodem lijkt een logische verbinding. Stedenbouw lijkt misschien op het eerste gezicht wat verder van de bodem af te staan. Maar voordat een straat, plein, woonwijk of bedrijventerrein ontworpen kan worden, moeten mijn collega’s wel weten wat zich in de bodem afspeelt. Gaat het ontwerp niet verzakken, kunnen de eventuele archeologische vondsten geïncorporeerd worden in het ontwerp, liggen er kansen voor Warmte Koude Oplag (WKO), welke vegetatie voor de openbare ruimte past bij de ondergrond? Stedenbouwers zijn meer met de relatie mens-bodem bezig dan je denkt.

De bodem biedt daarmee een uitgelezen kans voor nauwere samenwerking tussen verschillende disciplines, waaronder de erfgoedsector. De bodem is voor iedereen belangrijk en ieder vakgebied brengt zijn eigen kennis met zich mee. Bij de ontwikkeling van de Bodematlas werken wij samen met o.a. (amateur) archeologen, historici, erfgoeddeskundigen, water- en energie-experts, boeren, politici, geologen en milieukundigen. Door kennis te verenigen, kunnen goed onderbouwde keuzes gemaakt worden. En daarmee kunnen we onze relatie met de bodem versterken en haar beter voeden, beschermen en duurzamer gebruiken. De bodem als samenwerkingskans!

 ©Must Stedebouw. Kennis ophalen voor de Bodematlas tijdens het bodemcafé.
©Must Stedebouw. Kennis ophalen voor de Bodematlas tijdens het bodemcafé.