In Amsterdam is heel veel te zien. Imposante grachtenpanden, mooie kerken en paleizen en iconische museumgebouwen. Massa’s toeristen leggen het vast met hun camera’s en gaan vervolgens weer door naar de volgende highlight. Maar in de details van de gebouwen valt ook heel veel te leren over de stad. Lettertypes, cijfers en andere tekens vertellen ons over een bepaalde functie of de periode waarin een gebouw is gebouwd. Arno Verweij legt deze details wel vast en deelt ze op de website amsterdamtypography.nl. Ter ere van het vijfjarige jubileum van Amsterdam Typography vertelt hij over zijn project.
Amsterdam Typography ontstond in 2019 als account op Twitter (tegenwoordig X). “Op twitter was er al een account genaamd ‘Berlin Typography’ tegen, waar bijna dagelijks allemaal foto’s werden geplaatst van letters in de stad Berlijn. Ik vroeg me toen af of zoiets ook in Amsterdam zou kunnen,” vertelt Arno. Zodoende begon hij met Amsterdam Typography, waarbij hij dagelijks een foto van opvallende letters of cijfers op het Twitteraccount plaatste.
Iedere foto werd en wordt nog steeds voorzien van informatie, bijvoorbeeld over de functie of het bouwjaar van een bepaald pand. “Door dat steeds uit te zoeken leerde ik de stad helemaal opnieuw kennen. Dat vind ik nog steeds zo leuk aan dit project!”
Inmiddels is Arno volledig overgestapt op een eigen website met meer mogelijkheden en is het twitteraccount verwijderd. “Toen ik al een paar maanden bezig was met Amsterdam Typography, ging ik bij mezelf na op welke plekken ik al was geweest en of er nog blinde vlekken waren in de stad. Ik heb een digitaal kaartje gemaakt met alle foto’s erop gemarkeerd, om zo een goed overzicht te krijgen waar ik wel en niet was geweest.” Hij besloot om de kaart openbaar te maken door middel van een website. Nu worden de foto’s dagelijks op deze website gepubliceerd en is de kaart uitgebreid met specifieke categorieën. “Alhoewel ik op Twitter ruim 5000 volgers had, biedt de website veel meer mogelijkheden om uit te breiden en nieuwe dingen te proberen. Ik ben nu telkens op zoek naar wat ik nog kan toevoegen, bijvoorbeeld dat mensen kunnen zoeken naar typografie van bepaalde tijdsperiodes.”
Bewustzijn creëren
Hoewel Amsterdam Typography ontstond als een project voor eigen interesse, hoopt Arno mensen ook op een nieuwe manier bewust te maken van hun eigen stad en interesse aan te wakkeren voor deze bijzondere kunstvorm. “Typografie is toegepaste kunst. Daardoor wordt het niet altijd gezien als een kunstwerk en kan het verdwijnen.”
Als voorbeeld hiervan noemt Arno een gebouw in Amsterdam Oost. Dit gebouw is volledig in de stijl van de Amsterdamse School en had voor de ingang houten deuren. “In het midden van die deuren waren de huisnummers geïntegreerd, in de stijl van de ontwerper van het gebouw. Die huisnummers hoorden echt bij het oorspronkelijke ontwerp. Deze deuren werden op een gegeven moment vervangen voor nieuwe, die in grote lijnen wel overeenkwamen met de oorspronkelijke deuren. Maar het cijfertype van de huisnummers was volledig anders. Daardoor gaat er een stukje van de historie van het gebouw verloren.”
Typografie door de jaren heen
De typografie en huisnummers van gebouwen kunnen veel vertellen over een stijl of trend die in een bepaalde periode populair was, heeft Arno geleerd. “Ook ben ik er met al dat onderzoeken en kijken achter gekomen hoe de vormen van letters en cijfers in de loop der jaren veranderen. Je ziet bij hele oude typografie uit de 16e eeuw bijvoorbeeld dat de 5 in die jaartallen heel anders is dan hoe we het nu schrijven. De uitkristallisering van de cijfers zoals we die nu kennen heeft een heel proces ondergaan, wat je aan de hand van de typografie op Amsterdamse gebouwen kan zien. Het is een soort tijdlijn.”
De tegeltableaus op het gebouw van het Rijksmuseum vormen zo’n tijdsaanduiding, vertelt Arno. “Op het Rijksmuseum uit 1885 kun je meerdere tegeltableaus met letters erop vinden. Van voor 1885 ben ik ze nog niet tegengekomen, maar op gebouwen van daarna juist wel. Het zou kunnen dat het Rijksmuseum daarin een trendsetter was. Toen de leerplicht rond 1900 werd ingevoerd, kwamen er veel nieuwe scholen die ook in de mode van tegeltableaus werden opgetuigd. Het was tot en met de jaren ’10 van de vorige eeuw echt een trend.”
5 jaar later
Na vijf jaar is Arno nog lang niet uitgekeken op de typografie van Amsterdam. “Ik wil dit project zeker nog voortzetten en misschien weer nieuwe aspecten of activiteiten eraan toevoegen.”
Wat deze nieuwe aspecten gaan worden weet hij nog niet helemaal, maar Arno is al bezig met een eigen nieuwsbrief. “Het is echt gericht op mensen die hebben aangegeven dat ze hier interesse in hebben. Met een nieuwsbrief kan je net iets meer informatie geven dan met een tweet of een kort berichtje op de website.” Verder hoopt Arno nog een boek te maken over de typografie van Amsterdam. “Maar welke focus dat moet krijgen weet ik nog niet precies. Dat is een zorg voor later!”
Bekijk hier de website van Amsterdam Typography.