Om meer te weten te komen over het verleden, bezoeken we vaak een museum met archeologische vondsten of een openluchtmuseum, waar je je voor even terug in de tijd begeeft. Maar leren over geschiedenis kan ook digitaal. Zo kun je ter plekke met je telefoon of online door de stad of verdwenen natuur van vroeger wandelen. Stichting Verborgen Stad neemt je mee door de Nederlandse geschiedenis, door middel van digitale projecten in 5D werelden. Theo Pronk, directeur van de stichting, vertelt over de organisatie en projecten.
Stichting Verborgen Stad begon in 2018 als een project voor de Synode van Dordrecht, wat in dat jaar 400 jaar geleden had plaatsgevonden. “Ik was toentertijd bezig met een project als gastconservator bij het Dordrechts Museum en een vriend van mij was daar werkzaam als vormgever. We vroegen ons af of er iets bestaat waarbij je ter plekke je telefoon kan pakken en kunt zien hoe het er ooit uit zag.”
Dat bleek nog niet te bestaan op de manier die Theo voor ogen had. “Er was er voor ons een aanleiding om zoiets te ontwikkelen, namelijk de Synode van Dordt. We wisten waar we geld vandaan konden halen voor het project en toen zijn we gaan uitproberen. Uiteindelijk kwam daar de Synode 5D uit, ons allereerste project.”
Wat begon als een experiment naast zijn werk als docent aan de Erasmus Universiteit, groeide uit tot een fulltimebaan. Inmiddels is Theo nu twee jaar directeur bij de stichting en komen er steeds meer projecten bij.
Van twee- naar vijf dimensionaal
Stichting Verborgen Stad maakt erfgoed en geschiedenis toegankelijk voor een groot publiek, met behulp van verhalen en de nieuwste digitale middelen. “Aan de hand van de digitale projecten organiseren we ook live vertellingen, nachten met theater en muziek en lezingen. Maar de belangrijkste methode die we gebruiken is 5D.”
De D staat hier voor dimensies, legt Theo uit. De bezoeker waant zich namelijk in vijf verschillende dimensies. “Vanuit een tweedimensionale kaart of plattegrond komt de bezoeker terecht in driedimensionale ruimtes uit andere tijden. Een tijdsperiode is de vierde dimensie, waarin je bij het rondkijken informatie kan opvragen.” Dit soort informatie komt in de vorm van tekst, beeld of geluid en vertelt iets over de plek, wat hier gebeurde of wie hier woonden of langs reisden. “Als je deze verhalen leert kennen krijgt de plek en het daaraan verbonden erfgoed betekenis. Je eigen waarneming verandert erdoor. En dat is de vijfde dimensie: jouw eigen waarneming van de plek waar je staat.”
De 5D werelden worden soms op eigen initiatief gemaakt, maar het komt vaker voor dat partijen de stichting benaderen. “We zitten veel aan tafel bij provinciale erfgoedorganisaties, dus mensen kennen ons binnen deze sector. Dan komt er bijvoorbeeld een partij naar ons toe die alle stadspoorten in Leiden wil reconstrueren en kijken we samen wat er kan en welke verhalen we gaan vertellen.”
Alle projecten worden dus uitgevoerd in samenwerking met verschillende partners en belanghebbenden, van het schrijven van een plan tot aan de uitvoering van het project. “We werken heel bewust altijd samen met de partners en belanghebbenden, omdat je de projecten daarmee goed wortelt in een regio, stad of dorp en ook zeker weet dat het gebruikt wordt en lang blijft bestaan.”
Digitaal erfgoed
Stichting Verborgen Stad blijft verder bouwen. “We doen al heel veel moois en ik hoop da dat verder blijft groeien. We hebben bijvoorbeeld best wel wat projecten waar we voor het onderzoek gebruik hebben gemaakt van archeologische rapporten of waar nog interessante vondsten liggen, die je in de digitale wereld weer terug kan brengen naar de oorspronkelijke staat. Op een gegeven moment kunnen we dan met al deze verzamelde informatie een archeologie platform maken.”
Daarnaast wordt 5D geschiedenis een algemener begrip binnen de erfgoedsector. “Mensen beginnen door te hebben dat het geen concurrent is voor andere apps op routes, maar deze juist met elkaar kan verbinden. Want het digitale bestaat en je kan daar hele mooie dingen mee. Het is een goede uitdaging om te kijken hoe we deze twee aspecten op een zinvolle manier bij elkaar kunnen brengen.”
Theo benadrukt dat het digitale aspect niet een doel op zichzelf is, maar als middel moet worden gebruikt om mensen bewust te maken van de geschiedenis in een bepaalde omgeving. Met de hedendaagse kwesties van klimaatverandering en woningbouw is het juist belangrijk dat mensen bewust zijn van de waarde van de historische omgeving. “Daarvoor willen we het erfgoed in een digitale wereld op een zinvolle manier kunnen inzetten. Die reconstructies van het verleden zijn leuk, maar het is ook een belangrijke manier om grotere groepen geïnteresseerd te krijgen in geschiedenis en erfgoed. Want wie vindt het niet tof om een kijkje te nemen in het verleden?”