Toen de Verenigde Naties in 1945 werden opgericht, stelden ze drie pijlers vast: een eerlijke verdeling van rijkdommen, misdaden tegen de menselijkheid straffen en benadrukken wat mensen met elkaar verbindt. Op basis van deze laatste pijler is UNESCO opgericht, de VN-organisatie voor Onderwijs, Cultuur, Wetenshap en Communicatie. Het is het enige VN-agentschap met een internationaal netwerk van nationale commissies. Zij zetten zich wereldwijd in om de UNESCO boodschap van vrede uit te dragen. Zo ook in Nederland, waar Kathleen Ferrier voorzitter is van de UNESCO Commissie. Ze vertelt over het belang van de UNESCO boodschap in deze tijden, het werk van de commissie, en de toekomstplannen van de organisatie.
Kathleen Ferrier werkte 10 jaar lang op verschillende plekken in Latijns-Amerika en Hong Kong, was volksvertegenwoordiger in de Tweede Kamer en secretaris van Samen Kerk in Nederland. Sinds 2019 is ze voorzitter van de Nederlandse UNESCO Commissie. “Heel veel dingen die voor mij belangrijk zijn komen hier bij elkaar, zoals mensenrechten, kunst, cultuur en taal. Ik beschouw het nog iedere dag als een groot voorrecht om hier voorzitter te mogen zijn.”
Vrede en verbinding
De Nederlandse UNESCO Commissie is opgericht in 1947, het jaar dat Nederland zich bij UNESCO aansloot, en bestaat uit 11 leden die allemaal deskundig zijn op een of meer van de verschillende werkterreinen van UNESCO. Sinds een aantal jaar is er ook een Nederlandse UNESCO Jongerencommissie. “Wij hechten ontzettend veel waarde aan de jongerencommissie en werken er nauw mee samen”, aldus Kathleen. “Gezamenlijk dragen wij het verhaal en de missie van UNESCO uit in Nederland, namelijk oorlog voorkomen, door vrede te creëren in de hoofden van mensen.”
De Commissie doet dit onder andere door gevraagd en ongevraagd advies te geven aan de overheid, het informeren van het algemene publiek en het organiseren van inhoudelijke evenementen. Ook is de Commissie aanspeekpunt voor de meer dan 150 ‘Unesco stippen’ in Nederland. Dit zijn instellingen en plekken met een officiële UNESCO erkenning. “De 13 werelderfgoederen zijn daar een bekend voorbeeld van, maar denk ook aan immaterieel en documentair erfgoed met UNESCO erkenning en het UNESCO scholen- en leerstoelennetwerk.”
De kracht van erfgoed
Materieel en immaterieel cultureel erfgoed vormt de basis van onze samenleving en identiteit. Kennis over je eigen erfgoed en dat van elkaar zorgt voor begrip en een gevoel van saamhorigheid. “Het erfgoed laat zien wat de ziel van de mens is, wat ons verbindt. En juist in deze tijden van oorlog, is het belangrijker dan ooit om vrede te creëren in de hoofden van mensen.”
Afgelopen vrijdag heeft de Nationale Commissie het advies ‘On(ver)vangbaar. De innovatieve kracht van the culture’ aangeboden aan demissionair staatssecretaris Gunay Uslu. “Dit rapport gaat over hedendaagse diasporische stadscultuur. Dit is een term die staat voor cultuuruitingen voortkomend uit groepen met een migratieachtergrond. Door het beleid worden deze cultuuruitingen en haar gemeenschappen onvoldoende gezien en gehoord. Terwijl juist het creatief kapitaal van deze, veelal jonge mensen onmisbaar is voor een toekomstbestendige samenleving. Op grond daarvan hebben we besloten om dit advies te schrijven”, legt Kathleen uit.
In het rapport geeft de commissie aan dat the culture nog onvoldoende erkend, gewaardeerd en ondersteund wordt door het Nederlandse cultuurbeleid en de bijbehorende instellingen. “Het is voor ons belangrijk om ervoor te zorgen dat the culture serieus wordt meegenomen. Het is een onmisbaar en wezenlijk onderdeel van onze samenleving. Het internationale succes van the culture en haar enorme transformatieve en creatieve capaciteit mag niet langer genegeerd worden.” De commissie heeft, in samenwerking met the culture, een uitgebreid rapport met aanbevelingen opgesteld. Dit met als doel meer ruimte te geven aan initiatieven vanuit the culture en ervoor te zorgen dat het cultuurbeleid de diversiteit aan cultuuruitingen in Nederland beter faciliteert. “We zijn erg blij dat de staatssecretaris in haar toespraak heeft toegezegd ons advies mee te nemen in de herziening van het cultuurbestel vanaf 2030, waar momenteel hard aan wordt gewerkt”, aldus Kathleen.
Werelderfgoed in het Koninkrijk der Nederlanden
In Nederland hebben we 13 UNESCO Werelderfgoedsites, die allemaal van uitzonderlijk universeel belang zijn. “Zij zijn niet alleen van belang voor de mensen die nu leven, maar ook voor de generaties na ons. Het vertelt iets over wie we zijn als gemeenschapen als mens. Dat komt met grote verantwoordelijkheden, want deze erfgoederen moeten behouden blijven. Nederland heeft zich hieraan internationaal en juridisch gecommitteerd bij UNESCO.”
De Commissie houdt daarom bijvoorbeeld nauwkeurig bij wat er allemaal in en rondom de Waddenzee gebeurt. “Wij blijven benadrukken dat het wereldwijd een uniek gebied is. Wat daar leeft en broedt is uniek. Maar het is ook een bedreigd gebied, denk aan de zoutwinning en gaswinning aldaar. Het is een opeenstapeling van bedreigingen waar we ons als UNESCO zorgen over maken. Niet voor niets stond de status van de Waddenzee afgelopen zomer op de agenda van het Werelderfgoedcomité. In februari moet Nederland samen met Duitsland en Denemarken, de andere betrokken landen bij deze site, bij UNESCO rapporteren over de status en de plannen met de Waddenzee.”
Nederland wil in 2025 weer lid worden van het internationale UNESCO Werelderfgoedcomité. Dit comité komt één keer per jaar bijeen om te bepalen welke nieuwe sites worden toegevoegd en welke sites kritisch moeten worden bekeken. Ook heeft Nederland besloten om voorlopig zelf geen nieuwe sites meer aan te dragen. Kathleen: “Als je kijkt naar hoe het Werelderfgoed nu geografisch verdeeld is, zie je dat de meeste sites zich in het noordelijk deel van de wereld bevinden. We vinden het belangrijk dat er ook ruimte wordt gegeven aan Werelderfgoed dat op het zuidelijk halfrond ligt.”
Belang blijven benadrukken
Doordat Kathleen op veel plekken in de wereld heeft gewoond, heeft ze in verschillende landen de uitvoering van het UNESCO beleid meegemaakt. “Op al deze plekken heb ik gezien dat het werk van UNESCO ontzettend belangrijk is voor het internationale imago van een land. In Nederland is dat besef nog niet zo aanwezig, dus ik pleit er ook echt voor dat dit besef groeit.
En dat kan Kathleen gelukkig nog een tijd blijven doen, want haar voorzitterschap bij de UNESCO Commissie is verlengd voor een periode van vier jaar. “Ik ben heel blij dat ik in september 2023 voor een tweede termijn benoemd ben, want er liggen nog steeds grote uitdagingen. Onze algemene missie wordt alleen maar urgenter. We blijven als nationale commissie de missie van UNESCO uitdragen en onze aandacht en zorgen richten op cultuur en erfgoed, het onderwijs en de wetenschap”, besluit Kathleen.