Het Waterloopbos is de laatste tijd veel in het nieuws. Na jaren van vergetelheid kwam het openluchtlaboratorium vol schaalmodellen van waterkundige werken in 2002 in handen van Natuurmonumenten. Het was al snel duidelijk dat de restauratie een miljoenenproject zou worden, maar het openbare bos afsluiten en bezoekers alleen met een kaartje binnenlaten was uitgesloten. Er zou meer creativiteit en een geleidelijke koerswijziging voor nodig zijn om het bos te laten uitgroeien tot een succes. De bekroning van de wederopstanding was de Rijksmonumentenstatus in 2016.
In het Waterloopbos in de Noordoostpolder werden rivieren, havens en kusten op schaal nagebouwd om de effecten van waterbouwkundige werken te testen voor de uitvoering. Het was een direct antwoord op de Watersnoodramp van 1953 en het is hier dat de deltawerken zijn ontwikkeld.
Het Waterloopbos 1954 – 1996
Het is een unieke plek, omdat er over de hele wereld slechts enkele van deze plekken zijn gebouwd, maar er is ook een stukje nationale trots mee gemoeid. Het bos symboliseert het Nederlandse gevecht tegen het water en is de basis van onze huidige kennis op gebied van waterbouw.
Het laboratorium kreeg opdrachten uit binnen- en buitenland. Op dit moment zijn er nog 32 modellen, maar in het verleden zijn er veel meer gebouwd. Als een onderzoek werd afgerond, werd het terrein gewoon hergebruikt. Vanaf 1996 werd het bos in stappen gesloten, omdat computerberekeningen de fysieke modellen overbodig maakten.
Natuurmonumenten
Na de sluiting raakte het Waterloopbos in verval en overwoekerd, al was het wel open voor publiek. Toen Natuurmonumenten eind 2002 eigenaar werd was al snel duidelijk dat er veel moest gebeuren. Toch wilde men het bos gratis toegankelijk houden.
Om dit voor elkaar te krijgen, werd ingezet op de betekenis als uniek stuk waterhuishoudingshistorie en het opbouwen van interesse van het publiek voor deze geschiedenis. Deze erkenning maakt het aantrekkelijk voor overheden, investeerders en fondsen om te participeren aan de kosten van de restauraties. Op deze manier wordt het mogelijk om de waterwerken één voor één te restaureren.
Ontwikkelagenda
Voor de realisatie is een Ontwikkelagenda opgesteld met een inventarisatie naar de 32 waterwerken van het bos, de culturele waarde en de staat er van. Hieruit kwam het idee om het meest authentieke deel te gebruiken om het verhaal van het bos te vertellen en dat een deel bos zou blijven om natuurliefhebbers te behouden. Tot slot waren er ook delen met mindere historische waarden of die als verloren konden worden beschouwd. Hier kon iets nieuws worden ontwikkeld.
Het publiek betrekken
De ambitie in de agenda is hoog, in tien jaar tijd moeten zo veel mogelijk van de werken worden gerestaureerd. Maar daarvoor moet het bos wel publiek aantrekken. Eerste werden vrij letterlijk enkele paden vrijgesnoeid uit de overwoekerde delen en werd de toegankelijkheid verbeterd met een parkeerplaats en betere informatievoorziening. Dit wordt ondersteund met horeca en een ontvangstgebouw, waar het verhaal kan worden verteld met de hulp van historische attributen.
Ook aan jonge bezoekers is gedacht, bij het entreegebied is een speelplek ingericht, waar kinderen met water en schuiven op een speelse manieren leren over de functie en geschiedenis van het bos.
Deltawerk//
Tot slot is er enkele locaties ruimte voor kunst. Het eerste is Deltawerk//. De Deltagoot, een lange betonnen goot van meer dan 200 meter werd ooit gebruikt voor onderzoek naar de pijlers in de Stormvloedkering. Nu hebben ruimtelijk kunstenaars deze omgebouwd als een ode aan de onderzoeken die hier plaatsvonden.
Financiële puzzels
De grootste opgave was om grip te krijgen op het hele project. Het heeft nogal wat gekost om goed te weten te komen wat er nog aanwezig is, wat de functie was van de modellen en de staat en waarde er van. Dat was niet gelukt zonder de hulp van verschillende oud-ingenieurs. Ook het ontwikkelen van de plannen en het maken van keuzes over het bewaren van modellen was lastig.
Maar ook het financiële plaatje van het geheel is een uitdaging. Elke modelplaats is een financiële puzzel en een zoektocht naar commitment en investeringen. We hebben vertrouwen in de aanpak dat het park zich als een olievlek ontwikkelt. Goede voorbeelden leiden tot navolging. Zo kunnen we stapsgewijs door naar de volgende restauratie. De eerst volgende is de Golfbak, een model waar onderzoek werd verricht naar blokkendammen onder water. Deze wordt nu gerestaureerd met hulp van de SER, OC&W en van een particuliere gift.
Nog betere toegankelijkheid
In de nabije toekomst gaan we nieuwe paden aanleggen met
minder oneffenheden en hellingbanen die het mogelijk maken voor mindervaliden
om het bos te bezoeken. Dat is nu nog moeilijk. Zo wordt het voor steeds meer mensen
bereikbaar.