Het middagprogramma van het Nationaal Monumentencongres 2018 biedt 6 verdiepende en interactieve deelsessies rondom de laatste trends en ontwikkelingen in de erfgoedsector, verzorgd door toonaangevende erfgoedpartijen.
Deelsessie 1: Emotienetwerken: een workshop over erfgoeddynamiek
Emotienetwerken is een nieuw perspectief op erfgoed-maken en een alternatief voor gemeenschaps-denken in erfgoedwerk. Dat geeft de betrokken ‘communities’ dan wel energie, maar sluit anderen uit. Daarom richt emotienetwerken zich op grilliger constellaties. Op netwerken van mensen die allemaal een emotie hebben over een erfgoeditem – maar niet allemaal dezelfde. Want erfgoed is strijd; schuurt. Niet alleen in het nu. Maar ook in historisch perspectief. In deze workshop worden uiteenlopende emoties als significantie van erfgoed verkend. Aan de hand van concrete items – een object, een plek, een gebouw – wordt onderzocht of erfgoed-maken in het emotienetwerk van deze workshop, inzicht in elkaars posities versterkt of posities ten opzichte van het item verandert. Met de gevonden resultaten maken deelnemers een single-object exhibition.
Trekkers: Reinwardt Academie, FIM
Deelsessie 2: Tussen belang en belangstelling
Burgers bemoeien zich steeds meer met monumenten en die ‘democratisering van monumentenzorg’ brengt uitdagingen met zich mee. Nieuwe partijen met nieuwe rollen en een diversiteit aan belangen maken de herbestemming van erfgoed complexer. Erfgoed heeft verschillende waarden en betekenissen, voor zowel individuen als voor groepen. Het ontwikkelproces is een zoektocht naar samenwerking door partijen die elkaar vaak voor het eerst ontmoeten. Tijdens deze deelsessie gaan deelnemers aan de hand van concrete casussen in de vorm van een rollenspel met elkaar in gesprek om zo inzicht te krijgen in eenieders betrokkenheid. Tussen belang en belangstelling: bekijk erfgoed in ontwikkeling eens vanuit een ander perspectief!
Trekkers: BOEi, Bureau Buiten, provincie Utrecht
Deelsessie 3: Over verhalen, verbinding en erfgoed
Historische gebouwen en plekken vertellen een verhaal. Verhalen over het verleden worden pas echt invoelbaar op de plek zelf en omgekeerd komt een monument tot leven door het verhaal. De samenleving ziet die meerwaarde en wil dat niet alleen de stenen, maar ook de betekenis wordt doorgegeven aan toekomstige generaties. Ze vraagt ook ruimte om die betekenis vanuit meerdere perspectieven in te vullen. Hoe spelen we daar als erfgoedsector op in? Hoe betrekken we de samenleving? Hoe kunnen we samenwerken? Deelnemers gaan met een groepje langs prikkelende voorbeelden waarin zichtbaar wordt hoe maatschappij en de monumentensector meer en meer op elkaar inwerken. Er wordt afgesloten met een gezamenlijke discussie over de dilemma’s die komen kijken bij de sociale betekenis van ons erfgoed.
Trekkers: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Sociaal en Cultureel Planbureau
Deelsessie 4. De Tijdmachine als tool bij het nieuwe herbestemmen
De waarde van erfgoed wordt grotendeels bepaald door het gebruik, de maatschappelijke en cultuurhistorische betekenis. Hoe sluit dat aan bij stedelijke ontwikkeling en transformatie? De afgelopen jaren zijn er landelijk meerdere voorbeelden waarin we zien dat herbestemming van (industrieel) erfgoed als motor fungeert voor stedelijke ontwikkeling. Een mooi voorbeeld hiervan is de herbestemming van de Prodentfabriek in de Nieuwe Stad, de locatie voor het Monumentencongres. De ontwikkeling van dit gebied kent een bijzonder proces met een actieve, initiërende rol voor de ontwikkelaar, de gemeente, maar ook van oud-gebruikers en omwonenden. In deze deelsessie komt het nieuwe herbestemmen aan bod, we laten we zien wat er is gebeurd en hoe dat is gebeurd. We gaan daarvoor letterlijk naar buiten en verkennen en onderzoeken de Nieuwe Stad en de aansluitende ontwikkelgebieden.
Er komen vragen aan de orde over de succesfactoren voor herbestemming, welke uitdagingen en problemen er zijn en hoe die om te zetten zijn in kansen. Met dit soort vragen op zak maken de deelnemers kennis met de Tijdmachine: een instrument om door de tijd te reizen, verhalen te verzamelen om inspiratie en richting te geven aan de toekomstige ontwikkeling. De Tijdmachine heeft als doel om verleden, heden en toekomst van een specifieke plaats samen met stakeholders te verbinden en te bespreken. De uitkomst daarvan is een Waardenpaspoort, een nieuw en dynamisch instrument om de culturele en historische dimensies van een gebied te belichten, te monitoren en verder te kijken dan alleen één dominante periode of leidend narratief dat een plek betekenis verleent.
Trekkers: Nationaal Restauratiefonds, gemeente Amersfoort en Platform VOER.
Deelsessie 5. Leerfabriek Prodent
Instandhouding van erfgoed vraagt om een continue aandacht en investeringen van eigenaar, ondernemers en maatschappij/overheid. Hoe geven wij vorm aan de leefomgeving van de toekomst, en hoe kunnen we erfgoed de voor ons zo belangrijke rol geven? Van opleidingen vraagt het om een combinatie van ambachtelijkheid, creativiteit en innovatie op inhoud en vorm. Tijdens deze workshop ziet u hoe de ErfgoedAcademie (EA), de Reinwardt Academie (RWA) en de Nationaal Centrum voor Erfgoedopleidingen (NCE) bovenstaande opgaven adresseren in hun curricula. Onder leiding van leerlingen, studenten, deelnemers en docenten van de opleidingen gaat u op ontdekkingstocht in de Prodentfabriek. In drie korte rondleidingen aanschouwt u het terrein door drie verschillende brillen.
Leerlingen van de opleiding Professional Restauratie (NCE) leiden u rond en tonen de bouwkundige benadering van de herbestemmingsopgave. Welke restauraties zijn uitgevoerd, waarom en hoe? Met studenten van de hbo-bachelor Cultureel erfgoed (RWA) kijkt u door de bril van de bezoeker naar de voormalige fabriek. Welk verhaal wordt hier verteld, waarom dit verhaal en hoe wordt het verteld? Alumni van de leergang Erfgoedfilosofie (EA) nemen u mee op een reflectieve route over het terrein van de Prodentfabriek: welke keuzen zijn gemaakt, wie waren daar bij betrokken, welke visie lag daaraan ten grondslag. Hoe heeft het uitgepakt, hier, en ook elders in de stad?
In vogelvlucht maakt u (opnieuw) kennis met de opleidingen. Bent u op zoek naar een stagiair of startend professional, of naar bijscholing voor uzelf of uw medewerkers, dan is dit een goede oriëntatie. In een afsluitende plenaire discussie bespreken we de opleiding van de toekomst. Wat is volgens u de meest dringende opgave en hoe kunnen de opleidingen daarin voorzien? Hoe ziet uw ideale opleiding eruit? Welke leeromgeving biedt uw organisatie? En wat zouden we kunnen afspreken?
Trekkers: Erfgoedacademie, Reinwardt Academie en Nationaal Centrum Erfgoedopleidingen
Deelsessie 6. Dilemma’s bij het aanpassen van monumenten (inmiddels vol)
Of je nou werkt bij een gemeente, provincie, monumentencommissie, architectenbureau of adviesbureau; elke erfgoedprofessional komt voor verschillende dilemma’s te staan bij het aanpassen van monumenten. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is aan experimenteren met een methode om te komen tot een moreel juiste en navolgbare afweging van belangen en waarden. Onder leiding van Bart Hofstee van Bureau Integriteit van de gemeente Amsterdam gaat u aan de hand van een prikkelende casus beleven welke dilemma’s spelen en hoe deze af te wegen. Hoe verhouden bijvoorbeeld sociale en monumentale waarden zich tot de wensen van een ontwikkelaar bij een herbestemming?
Trekkers: Gemeente Amsterdam, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed