De gemeente Amersfoort verduurzaamt zestig gemeentelijke gebouwen, waaronder zeven monumenten. Aannemer Nico de Bont voert deze portefeuille uit samen met VB Erfgoed en Architectuur, De Groene Grachten en Kuijpers. De verduurzaming van theater Veerensmederij is als eerste afgerond. Het rijksmonument uit 1904 is daarmee het eerste CO2-neutrale rijksmonument in Nederland.
Van spoorwerkplaats naar theater
De Veerensmederij was ooit de werkplaats van de Hollandse IJzeren Spoorwegmaatschappij en is sinds 2010 in gebruik als theater. Het gebouw is de thuisbasis van Holland Opera, dat voor de verduurzaming kampte met hoge energielasten en problemen met tocht en warmte. “De harpiste had tot het laatste moment voor haar optreden handschoenen aan!”, vertelt Joke Hoolboom, algemeen directeur van Holland Opera. Kees Jan van Loveren, productieleider bij Holland Opera en coördinator van Theater Veerensmederij, ziet uit naar een gasloze toekomst: “Dat is zo’n enorme kostenpost. En dat er nu tochtvrij en comfortabel van theater of opera kan worden genoten.”
Samenwerken en doorvragen
Projectleider Evelien Schrijver (Nico de Bont) blikt terug op de gezamenlijke aanpak met de partners: “Wij werkten met onze vaste partners VB Erfgoed en Architectuur, De Groene Grachten en Kuijpers aan deze prachtige opgave. Samen met hen hebben wij gekeken naar wat we kunnen doen, moeten doen en gaan doen. De kunst is samen balans vinden tussen ingrepen plegen en behoud en kritisch blijven doorvragen. Door anders te denken kan er vaak meer dan vooraf gedacht.”
Biobased en CO2-neutraal
Omdat het theater tijdens de werkzaamheden open bleef en de programmering doorging, vroeg het project om strakke logistiek. Naast het gasloos maken zijn uiteenlopende maatregelen uitgevoerd: (biobased) gevelisolatie, een warmtepomp met bodembronnen, optimalisatie van luchtbehandeling en radiatoropstelling, een tochtportaal van gerecycled aluminium bij de entree en zonnepanelen. De circulair geproduceerde zonnepanelen – in Nederland gemaakt – stoten circa 80% minder CO2 uit dan gangbare panelen en hebben de kleur van de dakpannen, zodat het monumentale aanzicht behouden blijft.
Keuzes op basis van gebruik en besparing
Verduurzamingsexpert Sanne Beckers (Nico de Bont) licht de werkwijze toe: “Startpunt is altijd een quickscan. Hoe ligt het gebouw erbij? Hoe wordt het gebruikt? Hier werd het hele theater telkens verwarmd, ook als alleen de kantoren in gebruik waren. En de voordeur staat altijd op een kier: een warm welkom voor gasten, maar verlies van warmte. We hebben scenario’s uitgewerkt en gewogen op factoren als energiebesparing, circulariteit, biobased en CO2-uitstoot van materialen en gebruik. Met het hele team maakten we de beste, integrale keuze.”
Doelstelling van de gemeente
Met de verduurzaming van zestig gebouwen wil Amersfoort dat in 2030 het merendeel van de eigen panden CO2-neutraal is. De Veerensmederij laat zien dat vergaand verduurzamen ook bij monumenten mogelijk is, met behoud van historische waarden.