Waterstaatskerk op Schokland.
Waterstaatskerk op Schokland. Foto: Olga Spekman CC BY-SA 4.0

Er is er een jarig… Werelderfgoed Schokland

Het is dit jaar 25 jaar geleden dat Schokland als eerste monument van Nederland de status van Werelderfgoed heeft verkregen. Wie Schokland nog niet heeft gezien moet zeker eens een bezoek brengen aan de jarige. Het is de moeite waard.

Prehistorische bewoning

In 1995 besloot de Unesco om Schokland en omgeving de status van Werelderfgoed te geven. Bijzonder voor Schokland is de combinatie van cultuurhistorie en natuurschoon. De cultuurhistorie gaat over een periode van 4900 voor Christus tot de ontruiming van Schokland in 1859.

Achtereenvolgens hebben hier rondtrekkende jager-verzamelaars gewoond, zijn er nederzettingen gevonden van de Swifterbandcultuur, en een grafveld van het Trechterbekervolk. Beide prehistorische overblijfselen vormen de getuigenis  van de overgang van een jager-verzamelaarscultuur naar een meer agrarisch bestaan. In de bodem liggen vondsten die tot wel 10.000 jaar teruggaan. Zij geven een goede indruk van de opeenvolgende periodes van bewoning.

Vierduizend jaar oude voetstappen in Museum Schokland. Foto: Olga Spekman CC BY 4.0

Bewoning vanaf de middeleeuwen

In de middeleeuwen komen er bewoners op Schokland wonen die het veengebied ontginnen. Na de ontginning en de hiermee gepaard gaande ontwatering gaat de bodem dalen. Schokland moet door de verschillende stormvloeden steeds land  inleveren. In de twaalfde eeuw als de Zuiderzee ontstaat wordt Schokland een eiland. In de negentiende eeuw wordt het eiland steeds kleiner en onveiliger. De bevolking is arm en heeft nauwelijks bestaanszekerheid. Koning Willem III besluit daarom in 1859 het eiland te ontruimen. Schokland blijft een eiland tot de Noordoostpolder in 1942 wordt drooggelegd en Schokland onderdeel gaat uitmaken van het vaste land.

Uitdagingen met betrekking tot de conservering

Mooie artefacten zijn in het Museum Schokland te bewonderen. Veel ligt echter nog onder de grond om het voor de toekomst te conserveren. Hierbij doen zich echter wel een paar problemen voor. Doordat de veenlaag onder de kleilaag nog steeds inklinkt ,vinden er nog steeds bodemverzakkingen plaats. Hierdoor kunnen de archeologische bodemschatten door agrarisch gebruik worden beschadigd. Daarnaast bestaat er ook nog het gevaar van het zakkende grondwaterpeil. Hierdoor kunnen archeologische schatten, zoals onder andere beenderen, houten gebruiksvoorwerpen en textiel, droog komen te liggen en vergaan door oxidatie. Hiermee zal de bovenste archeologische laag van het cultuurhistorisch verhaal kunnen verdwijnen. Het Flevolandschap heeft aan de oostzijde een hydrologische zone aangelegd. De voormalige landbouwgrond wordt hiermee kunstmatig nat gehouden, waardoor oxidatie wordt tegengegaan. Een bijkomend voordeel is dat het hiermee ook een aantrekkelijke plek ontstaat voor weide-en watervogels, vlinders en insecten. 

Uitzicht vanaf voormalig eiland Schokland. Foto: Olga Spekman CC BY 4.0

Bronnen:

  • Schokland behoort tot de eredivisie’ 25 jaar Werelderfgoed Schokland. Audrey Friedel, Natuur Dichtbij Magazine van het Flevo-landschap, zomer 2020
  • Het verhaal is nog niet af, hoogwaterpeil beschermt bodemschatten op Schokland, Donna Oevering, Natuur Dichtbij, Magazine van het Flevo-landschap, voorjaar 2020
  • Nieuwe natuur beschermt bodemschatten Schokland door Jos van der Burg blad van Flevo-landschap zomer 2019

Meer informatie: