Erfgoed kleurt groen en rood bij Geldersch Landschap & Kasteelen

Michel van Maarseveen bij Kasteel Rosendael. Foto: Gerard Burgers

Gelderland heeft een rijke geschiedenis, waar kastelen, buitenplaatsen en de aansluitende landgoederen een grote rol in speelden. En nog steeds zijn deze plekken een tastbaar voorbeeld van de Gelderse geschiedenis. Maar het onderhouden en restaureren van dit soort locaties is vaak een grote uitdaging voor de eigenaren. Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK) biedt een uitweg voor deze eigenaren in nood, door de gebouwen en landgoederen in eigen beheer te nemen. Zo zorgt de organisatie ervoor dat deze prachtige locaties blijven bestaan en door worden gegeven aan volgende generaties. Michel van Maarseveen, directeur-bestuurder van GLK, vertelt over de organisatie en de verbinding tussen het natuurlijke en gebouwde erfgoed.

Michel is opgeleid als historicus, hij studeerde geschiedenis in Leiden. “Ik vind geschiedenis ongelofelijk interessant en ik merk dat het veel dingen in mijn carrière heeft bepaald.” Al snel na zijn afstuderen kwam Michel in de museale wereld terecht, waar hij 30 jaar bij verschillende musea heeft gewerkt. Eerst als conservator, maar uiteindelijk ook als directeur bij onder andere het Haags Historisch Museum en het Drents Museum in Assen. De laatste 11 jaar was hij directeur van Paleis Het Loo in Apeldoorn. “Na 30 jaar werkzaam te zijn geweest in de museumwereld wilde ik graag een ander werkveld opzoeken. Ik heb ook een grote liefde voor natuur en die twee werelden komen nu samen bij GLK, waar ik sinds 1 augustus werkzaam ben!”

Boerderij Klein Kieftskamp. Foto: Nico van Haastrecht

De National Trust van de lage landen

De basis voor Geldersch Landschap & Kasteelen werd gelegd in 1929, dankzij de Gelderse commissaris van de Koningin, S. baron van Heemstra en de voorzitter van Natuurmonumenten, P.G. van Tienhoven. Zij richtten samen Stichting het Geldersch Landschap op, omdat er steeds meer natuurgebieden in Gelderland dreigden te verdwijnen. “Er werd toen per provincie geprobeerd om deze natuurgebieden te bewaren en eigenlijk is deze doelstelling niet veranderd. We zijn nu nog steeds druk bezig om al deze landschappen te beheren en in stand te houden, al zijn de opgaven waar we nu mee te maken krijgen anders dan tijdens de oprichting,” vertelt Michel.

11 jaar later, in 1940, richtte baron van Heemstra de Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen op. “Het was voor veel landeigenaren in die tijd moeilijk om hun eigen bezit in stand te houden, vanwege de economische recessie en stijgende loonkosten. Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen werd opgericht om te voorkomen dat deze kastelen en landgoederen in verval raakten.” Na de Tweede Wereldoorlog waren veel kastelen beschadigd, waardoor het voor de eigenaren nog ingewikkelder werd om deze in goede staat te houden. Zo fungeerde de stichting als vangnet en kwamen er steeds meer erfgoederen in beheer.

Sinds 1998 zijn beide stichtingen samengekomen onder de naam Geldersch Landschap & Kasteelen. De organisatie beheert vandaag de dag 36 kastelen en landhuizen, 12.000 hectare grond en nog eens 600 gebouwen. “Op het moment dat een kasteel door de huidige eigenaar niet meer goed in stand gehouden kan worden, kunnen wij zorgen dat het gebouw en het landgoed rendabel wordt en zo behouden blijft,” legt Michel uit. “We willen de Gelderse landschappen en kastelen, en de identiteit die daarmee verbonden is, door geven aan de volgende generaties.”

Een historische verbinding

De kastelen en buitenplaatsen en hun omringende landgoederen zijn altijd nauw met elkaar verbonden geweest. Het landgoed was een grote inkomstenbron voor de kastelen en buitenplaatsen, door de pachten van boeren en de opbrengsten die werden verworven dankzij bosbouw en visserijrechten.

Deze verbintenis tussen het gebouwde en natuurlijke erfgoed wordt nog steeds in stand gehouden, bijvoorbeeld bij Kasteel Rosendael. “Wij beheren dit kasteel en het omliggende park dat erbij zit. Een paar jaar geleden is dit hele terrein hersteld en de oude landschapsstructuur weer zichtbaar gemaakt. Alhoewel dit deel op een paar 100 meter van het kasteel ligt, is het wel onderdeel ervan en met deze ontwikkeling blijft die verbinding tussen het groene en rode erfgoed bestaan.”

Michel benadrukt dat een integrale benadering hierbij van belang is: “Op het moment dat je met een gebied aan de gang bent omdat je het opnieuw wil inrichten, moet je heel goed bestuderen hoe het terrein historisch gezien in elkaar zit en elementen spelen daar een rol in spelen. Van daaruit kan het gebied opnieuw ingericht of hersteld worden. Zorgvuldig te werk gaan is heel belangrijk.”

Kasteel Rosendael. Foto: Jurjen Berends

Wonen op een landgoed

Als nieuwe directeur bij GLK heeft Michel een duidelijke visie op de organisatie. “We willen uiteraard deze kastelen, buitenplaatsen en landgoederen behouden en doorgeven aan toekomstige generaties. Maar daarbij is het wel belangrijk dat we goed zoeken naar de juiste formules om dit te doen. Ik wil goed kijken hoe we de principes van het verleden kunnen vertalen naar het nu en welke functies we aan de landgoederen kunnen toevoegen om ze te gebruiken en toekomstbestendig te maken.”

Daarbij krijgt GLK ook te maken met de ruimtelijke vraagstukken die spelen in Nederland, zoals de stikstofcrisis en het woningtekort: “De 100.000 woningen die in de provincie Gelderland gebouwd moeten worden kunnen natuurlijk niet op ons terrein worden gerealiseerd, maar je kan wel kijken naar kleinschalige woningbouw op of bij landgoederen, mits inpasbaar. Een landgoed is altijd in ontwikkeling en wordt iedere generatie aangepast aan de tijd. Dat betekent dat je soms het landschap opnieuw moet inrichten, dat is een enorm interessante opgave waar we als Geldersch Landschap & Kasteelen een waardevolle bijdrage aan kunnen leveren.”