Locatie
• Nieuw Land Erfgoedcentrum
Datum/Tijd
• 28 november 2013 van 09:30 - 16:15
De geschiedenis van Nederland is vervlochten met water. We zijn een amfibisch land, op de grens van land en water. De interactie met water, komt tot uitdrukking in het gebruik van water als vaarwater, drinkwater en industrieel water, maar ook in het verweer – de continue strijd – tegen water. Over de Zuiderzee en de Waddenzee voeren vanaf de zestiende eeuw dagelijks tienduizenden schepen af en aan met hun vrachten en passagiers.
Resten van dit varende verleden en de daarbij horende infrastructuur zijn te vinden op, in en langs de randen van waterbodems. Gemiddeld mag het wateroppervlak in Nederland 18% uitmaken van het totale oppervlak, voor sommige gemeenten ligt die verhouding andersom: Harlingen spant de kroon met een oppervlak dat voor 93% uit water bestaat, maar andere eilanden kustgemeenten zoals Urk, Terschelling, Schiermonnikoog, Lelystad en Eemsmond doen daar niet veel voor onder.
Waterbodems vormen cultuurhistorisch gezien een terra incognita voor vele gemeenten; er ‘zit niets’, de cultuurhistorische waarden zijn onbekend. Als waterbodems al deel uitmaken van archeologisch beleid van gemeenten, dan hebben ze vaak een lage verwachting. Met als gevolg dat geen adequate (of in het geheel geen) vertaling in bestemmingsplannen plaatsvindt. Het merendeel van waterbodems is dan ook in archeologisch opzicht vogelvrij. De potentie van waterbodems met betrekking tot hoogwaardig archeologisch maritiem erfgoed is echter groot.
Hier en daar zijn er initiatieven om waterbodems op de kaart te zetten. De RCE en RWS hebben het boekje ‘Herkennen van archeologische vondsten uit waterbodems’ uitgegeven en werken samen aan een IKAW Uiterwaarden Rivierengebied. Bij de RCE lopen daarnaast de projecten IKAW 4D Waddenzee en ‘Bewustwording kustgemeenten’. Net gestart is het project ‘Buitendijks erfgoed in de oostelijke Waddenzee’ van de Rijksuniversiteit van Groningen in samenwerking met de provincies Friesland en Groningen en de RCE.
De eerste stap die gezet moet worden is het inventariseren van erfgoed in waterbodems. De eerste stap die gezet moet worden is het inventariseren van erfgoed in waterbodems. Vervolgens moet beleid worden ontwikkeld om dat erfgoed voor de toekomst te behouden, of in ieder geval zorgvuldig met dit erfgoed om te gaan en het mee te nemen in ruimtelijke plannen. Dat betekent dat het opgenomen moet worden in bestemmingsplannen.
De volgende stap is het beheer. Hoe zorgen we er voor dat erfgoed onderwater – als het eenmaal planologisch is beschermd – ook fysiek de tand des tijds doorstaat? Er zijn namelijk nogal wat bedreigingen voor het erfgoed onder water: natuurlijke factoren zoals erosie, biologische en chemische degradatie, maar ook culturele factoren als visserij en schatgraven zijn desastreus.
Meer informatie op www.sam-limburg.nl.