Locatie
• Online
Datum/Tijd
• 25 augustus 2020 van 11:00 - 12:00
Hoe ziet de geschiedenis van Gelderland er in de toekomst uit?
Deze zomer geven de auteurs van het Verhaal van Gelderland in een twaalfdelige serie lezingen een inkijkje in het maakproces van een nieuwe Gelderse geschiedenis.
In de negentiende eeuw was Gelderland een rurale provincie. Rond 1900 werkte nog altijd zo’n 40 procent van de beroepsbevolking in de landbouw. Het gros van de Gelderse boeren had een bedrijf kleiner dan tien hectaren, de meesten hadden er hooguit vijf. Hun verhaal van Gelderland in deze eeuw is het verhaal van de ontginning van de woeste gronden, de opdeling van de markegronden, het verbeteren van de waterhuishouding en van de innovaties in de landbouw en veeteelt.
Een ander verhaal is dat van de ontwikkeling van de Gelderse steden. Van Arnhem, dat mede door de aantrekkelijkheid van de omgeving, met tal van buurgemeenten uitgroeide tot een luxe woonoord voor welgestelden. Maar ook van Zutphen en Nijmegen die pas na de Vestingwet van 1874 eindelijk konden uitbreiden. Voor Nijmegen betekende dat het begin van een indrukwekkende groeispurt, voor Zutphen kwam de slechting van de vestingwerken te laat. De oude kwartierhoofdstad was inmiddels ingehaald door boomtown Apeldoorn.
Natuurlijk is er ook het verhaal van een gewest dat langzamerhand ontsloten werd. Eerst door de aanleg van verharde wegen en een enkel kanaal, later door de aanleg van trein- en tramwegen. Van een provincie die langzamerhand industrialiseerde. In een tempo zoals dat ook elders in Nederland gebeurde. In Gelderland vond de industrialisatie opvallend genoeg vooral op het platteland en in de plattelandsstadjes – waar in vroeger tijden ook de nijverheid zich had ontwikkeld – plaats en niet in de drie oude kwartiersteden. De besturen van die steden trokken liever renteniers en andere welgestelden aan dan arbeiders. Die laatsten zouden maar zo eens opstandig kunnen worden.
Wat Gelderland naast de alom aanwezige bewondering voor het mooie landschap – geen provincie lijkt zoveel door natuurliefhebbers te zijn bewandeld en op lyrische wijze te zijn beschreven – in deze eeuw vooral ook kenmerkt is de prominente positie van de adel. Tot 1848 vormde zij, zoals ook ten tijde van de Republiek het geval was geweest, een machtsfactor bij uitstek. De leden van de hernieuwde Ridderschap van Gelderland kregen in het nieuwe koninkrijk niet alleen bestuurlijke functies – bijv. die van gouverneur en/of lid van gedeputeerde staten – en tal van lucratieve bijbaantjes – bijv. die van lid van provinciale staten, districtscommissarissen, dijkgraven etc. -toebedeeld, ook waren zij als grootgrondbezitters heer en meester op het Gelderse platteland.
Na Thorbeckes overwinning van 1848 leek hun rol te zijn uitgespeeld, de adel verdween immers als stand in de Provinciale Staten. Maar niets in minder waar, binnen mum van tijd werden nog meer dan voorheen tal van Gelderse baronnen en jonkheren benoemd als burgemeester van een van de dan 116 Gelderse gemeenten. De Gelderse adel verstond de tekenen des tijds. Een aanzienlijk deel, zoals de protestantse Schimmelpenninck van der Oijes en de katholieke Van Nispens, werd zelfs voorman van de nieuwe, steeds invloedrijker wordende confessionele partijen.
Hoe beschrijf je in 45.000 woorden ‘het’ negentiende-eeuwse Verhaal van Gelderland dat recht doet aan bovenstaande kenmerkende ontwikkelingen op het platteland en in de steden, maar ook ruim aandacht besteed aan zaken als regionale en interregionale migratie, de veranderende relatie met de Duitse buren en de verdere integratie van het zowel op politiek als kerkelijk terrein zo veelkleurige Gelderland – geen andere Nederlandse provincie was in dat opzicht zo divers! – in de Nederlandse eenheidstaat?
Waarschijnlijk door bij het oplossen van deze Gelderse puzzel juist meer oog te hebben voor de af- en uitzonderlijke delen dan tot nu toe in provinciale geschiedschrijvingen gebruikelijk is geweest…
Aanmelden
Klik hier om aan te melden.
U ontvangt tijdig een entree-link met instructies hoe deel te nemen. Enige voorbehoud: er passen maximaal 100 deelnemers per keer in de online zaal, dus vol is vol!
Verhaal van Gelderland
Het Verhaal van Gelderland zet Gelderse verhalen, collecties en erfgoedorganisaties centraal. Op initiatief van Erfgoed Gelderland, hoogleraar Gelderse geschiedenis Dolly Verhoeven (Radboud Universiteit), Rozet en Omroep Gelderland wordt de geschiedenis van Gelderland beschreven, breed gepresenteerd en beleefbaar gemaakt. Het masterplan Verhaal van Gelderland bestaat uit verschillende deelprojecten, die met elkaar samenhangen en helpen om het Verhaal van Gelderland beter toegankelijk te maken.