De Nieuwe Kerk in Amsterdam heeft bevestigd dat zij in oktober geroofde eigendommen van Indonesiërs zal tentoonstellen. Zowel de tentoonstellingslocatie als het Nationaal Archief hebben dit bevestigd aan NU.nl. Deze keuze is echter omstreden, aangezien het kabinet juist wacht op een advies over de teruggave van geroofde objecten. Experts en belangenorganisaties noemen het plan van De Nieuwe Kerk “niet acceptabel” en zelfs “absurd”.
Al jarenlang is er discussie over de manier waarop Nederland omgaat met geroofde kunst en andere eigendommen. In januari 2021 beloofde het kabinet om geroofde kunst- en studieobjecten uit voormalige koloniale gebieden terug te geven wanneer een land daarom vraagt. Indonesië heeft dit al eens gedaan vorig jaar.
Echter zijn er nog geen afspraken gemaakt over geroofde objecten die zich bevinden in rijksarchieven. Daarom heeft het kabinet in augustus 2022 advies gevraagd aan de Raad voor Cultuur. Naar verwachting zal dit advies in oktober van dit jaar worden gepresenteerd.
Opmerkelijk genoeg zal De Grote Indonesië Tentoonstelling juist in dezelfde maand, op de 21e, van start gaan in De Nieuwe Kerk. De Nieuwe Kerk is een van de grootste tentoonstellingslocaties van Nederland en trekt jaarlijks zo’n 250.000 bezoekers.
Geroofde objecten uit het NEFIS-archief
Op verzoek van De Nieuwe Kerk leent het Nationaal Archief in Den Haag 38 objecten uit. Deze objecten komen uit het NEFIS-archief, het meest omstreden Indonesië-archief in Nederland. Een aanzienlijk deel van deze objecten is geroofd tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949).
Opmerkelijk is dat eerder deze maand de Tweede Kamer een motie heeft aangenomen om gestolen stukken uit het NEFIS-archief terug te geven aan Indonesië.
Onthulling van geroofde objecten in Revolusi-expositie
Het Nationaal Archief erkent dat het tentoonstellen van deze geroofde objecten pijnlijk kan zijn voor de betrokkenen en nabestaanden. Archiefdirecteur Afelonne Doek heeft dit ook aan De Nieuwe Kerk laten weten.
Het Nationaal Archief legt echter de volledige verantwoordelijkheid voor het tonen van de geroofde eigendommen en de uitleg daarbij bij de partij die de objecten leent. Er is wel afgesproken dat het uitlenen van de archiefstukken direct kan worden stopgezet als het advies in de toekomst luidt dat er verder onderzoek moet worden gedaan naar de herkomst van de eigendommen van de Indonesiërs. Dit is bevestigd door De Nieuwe Kerk.
De Nieuwe Kerk heeft toegezegd om vooraf grondig onderzoek te doen naar de achtergrond van alle aangevraagde archiefstukken. Het kan voorkomen dat bepaalde archiefstukken uiteindelijk te beladen zijn om in de tentoonstelling te worden opgenomen, aldus de woordvoerder.
Desondanks hebben experts en belangenorganisaties kritiek op het feit dat De Nieuwe Kerk überhaupt van plan is om geroofde eigendommen te presenteren om publiek te trekken.
Rochelle van Maanen van het Dekolonisatie Netwerk (een netwerk van mensen met Indonesische wortels) vindt dit niet oké. “Er loopt op dit moment nog een discussie: is het in de haak om over de ruggen van rechtmatige eigenaren geroofde bezittingen tentoon te stellen?”
Yvette Kopijn, onderzoeker postkoloniale geschiedenis met Indische wortels: “Exposities zouden moeten leren van de eerdere gebeurtenissen rond Revolusi. De Nieuwe Kerk zou zijn verantwoordelijkheid moeten nemen.”
Na navraag van NU.nl heeft het Rijksmuseum toegegeven dat het 130 geroofde dagboeken, fotoalbums en andere eigendommen tentoonstelde in de expositie Revolusi. Deze onthulling heeft geleid tot verontwaardiging binnen de Indonesische gemeenschap in Nederland. Op dezelfde wijze heeft ook De Nieuwe Kerk niet uit eigen initiatief gemeld dat zij van plan is geroofde objecten tentoon te stellen.