Nieuw integraal en multidisciplinair onderzoek naar de rijke elitegraven uit de 5de eeuw voor Christus uit de Nederrijn-Maasregio, heeft waardevolle informatie opgeleverd over de zogenoemde ‘wagengraven’ uit de Midden-IJzertijd. Zo bleken de ijzeren objecten die zijn opgegraven bij Haren-Spaanse Steeg, de restanten van de enige prehistorische ‘La Tène’ strijdwagen van Nederland en bleek het urnenveld van Ermelo-Groevenbeekse Heide ongekend rijk en in gebruik tot in de Romeinse tijd. De grafinventarissen van Overasselt en Heumen laten zien dat er destijds zowel wagenrijders als paardenrijders waren. In het wagengraf van Heumen is zowel het tuig van twee trekpaarden als dat van een rijpaard gevonden.
De omvangrijke publicatie van dit onderzoek, Chariots on Fire, Reins of Power, is op 22 november uitreikt door Arjan de Zeeuw, directeur Kennis en Advies, van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) aan Sigrid de Roode (provincie Gelderland) en Tom van Nouhuys (zakelijk directeur Museum Valkhof).
Onderzoek
Een multidisciplinair team van Nederlandse en Belgische onderzoekers nam de vondsten van oude opgravingen, waaronder bronzen vaatwerk, paardentuig, sieraden en wapens uit onder meer Haren-Spaanse Steeg, Overasselt en het urnenveld Ermelo-Groevenbeekse Heide, opnieuw onder de loep. De aanleiding was de ontdekking en illegale opgraving van het La Tène-strijdwagengraf in 2018 bij Heumen. Er is onder meer met XRF-analyses gekeken naar sporen van gebruik en slijtage. Fysiek-antropologisch onderzoek van gecremeerde resten bood informatie over de leeftijden en het geslacht van de mensen die in de elitegraven lagen. Strontiumanalyse gaf inzicht in hun mobiliteit. Uit een technisch studie bleek dat er destijds zowel strijdwagens met trekpaarden als rijpaarden met versierd tuig werden gebruikt.
Chariots on Fire, Reins of Power presenteert het eerste uitgebreide overzicht van elitegraven uit de 5e eeuw voor Christus uit de regio Nederrijn-Maas. Gekenmerkt door geïmporteerde grafgiften zoals bronzen vaten, paardentuig, wapens en soms tweewielige voertuigen, zijn deze opvallend rijke crematiegraven de meest noordelijke vertegenwoordigers van een elitecultuur die zijn wortels had in de late Hallstatt- en vroege La Tène-cultuur van meer zuidelijke regio’s in Frankrijk en het Duitse Rijnland.
Enige prehistorische strijdwagen in Nederland
De ijzeren objecten die werden opgegraven bij Haren-Spaanse Steeg blijken niet alleen resten van twee paardenbitten te zijn, maar ook een set dubbel-ogige bouten. Dat zijn typische constructie elementen van strijdwagens uit de La Tène-periode. Het graf van Haren-Spaanse Steeg zou daarmee het enige uit de Nederlandse prehistorie zijn waarin een La Tène-strijdwagen was begraven. De vondsten bevinden zich momenteel in de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden.
Langdurig gebruik urnenveld Ermelo-Groevenbeekse Heide
Het urnenveld van Ermelo-Groevenbeekse Heide blijkt ongekend rijk voorzien en lang in gebruik te zijn geweest. Bij het onderzoek zijn talrijke bronzen sieraden zoals halsringen, ruim twintig armbanden en fragmenten van bijzondere ‘wendelringen’ geïnventariseerd, maar ook typische La Tène-elite objecten zoals paardentuigversiering en een fragment van een dokschede. Vondsten uit de Romeinse tijd wijzen op een gebruik van het urnenveld van meerdere eeuwen.
Tentoonstelling
In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden zijn tot en met 16 maart 2025 onder meer vondsten te zien uit het ‘nieuwe’ wagengraf van Heumen en uit het urnenveld van Ermelo-Groevenbeekse Heide, in de grote overzichtstentoonstelling ‘Bronstijd – Vuur van verandering’.