Het eeuwenoude landschap is het basiskapitaal van Simpelveld. Een rijk, gevarieerd en groen buitengebied met prachtige vergezichten vanaf de grote open plateaus. Met hellende dalen met graften, hagen, knotbomen, hoogstamboomgaarden, vochtige broekbossen en bronrijke graslandjes.
Door gebrek aan beheer verdwenen vanaf de jaren vijftig diverse, soms eeuwenoude landschapselementen. Een landschap dat haar cultuurhistorische karakteristieken, raakt ook zijn identiteit kwijt. Sinds 1985 werkt de gemeente eensgezind met de LLTB afd. Heuvelland, IVN Bocholtz / Simpelveld, Heemkundevereniging De Bongard en de stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen in Limburg, IKL, aan het behoud en de verdere ontwikkeling van de groene en historische leestekens in het landschap van Simpelveld.
Door het gerichte beheer door IKL en haar partners is in de afgelopen 25 jaar een belangrijke bijdrage geleverd aan het herstel van de biodiversiteit en de uitstraling van de elementen. Dit heeft ook zijn doorwerking op de leefbaarheid en toeristisch-recreatief potentieel van Simpelveld. Immers, de variatie in het landschap blijft alleen behouden door regelmatig beheer. In de komende maanden gaan professionele medewerkers van IKL weer aan de slag aan diverse landschapselementen.
Aan de Bulkemsdalweg herstelt IKL een bloemrijk kalkgrasland door het kappen van de bomen en struiken. Wanneer dit achterwege zou blijven verruigt het gebied met zijn karakteristieke planten. Op een nabij gelegen graft aan dezelfde weg gaat IKL ook over tot zogenaamd hakhoutbeheer. Een aantal bomen en struiken wordt bij de grond afgezaagd waarna er een mooie dichte structuur ontstaat met bomen en struiken die in trek zijn bij diverse vogels, vlinders, zoogdieren en amfibieën. Dat geschiedt ook met een graft op de Huls en een in Bosschenhuizen tussen twee weilanden in. Hier zijn de knotbomen dringend aan onderhoud toe. Verder worden bomen en struiken afgezet. Voor het behoud van de graft plaatst IKL een raster om het vee buiten te houden.
Knotbomen zijn echte blikvangers, die echter ook regelmatig knotbehoeftig zijn. Dat gebeurt bij een aantal bomen op de Huls en bij ’t Kempke, waar twee markante haagbeuken van hun zware takkenlast worden bevrijd en vijf jonge essen worden omgevormd tot knotboom. Tenslotte komt ook de monumentale knotes aan de Kievit in Bocholtz deze winter aan de beurt.
Op en rond de Keverberg is sprake van een bijzondere situatie. Naast een kleinschalig en reliëfrijk landschap komen er diverse zeldzame soorten voor. De opvallendste zijn het orchideeënrijke kalkgrasland, grenzend aan de Putberg en de rondom de hoeve aanwezige populatie vroedmeesterpadden. Dit kwetsbare padje was bijna uit Nederland (en het gebied rond de Putberg) verdwenen. In de afgelopen jaren heeft IKL, met de steun van lokale mensen, hard gewerkt aan het leefgebied van deze amfibie in Simpelveld. IKL herstelde poelen en legde nieuwe waterbiotopen aan. Ter verbetering van de schuilmogelijkheden werden ook ‘stapelmuurtjes’ aangelegd. Bovendien plantte IKL hoogstamboomgaarden en hagen aan. Op dit moment wordt de kleinschaligheid, en daarmee het biotoop van de pad, verbeterd door de aanplant van 730 meter aan hagen. Door de heggen aan weerszijden ruim af te rasteren ontstaat bovendien een ruigte die in trek zal zijn bij diverse dieren als de steenuil, levendbarende hagedis en meerdere vlindersoorten.
Vanouds betrekt en stimuleert IKL lokale bewoners en partijen om de actieve zorg voor het landschap. Daarbij gaat het om plaatselijke vrijwilligers die het onderhoud oppakken van bijzondere elementen of die zich ontfermen over bedreigde planten of dieren. De Groengroep van de ZLSM werkt structureel aan het onderhoud van het Miljoenenlijntje. Dit is een buitengewoon belangrijke ecologische verbindingszone die van groot belang is voor heel veel planten en dieren. Komende zomervakantie vinden er in Simpelveld weer VOBULA vakantiekampen plaats. In dit verband gaan vakantiegangers weer onderhoudswerk uitvoeren aan het groen in de spoorbermen. Ook organiseert IKL regelmatig met de ZLSM werkdagen voor bedrijven, die hun personeelsdag zinvol en nuttig willen besteden in het landschap.
Jeugd en landschap
Een verhaal apart is het adoptieproject van IKL. In Limburg werken jaarlijks 100 basisscholen aan “hun” landschapselement in het kader van het adoptieproject. Samen met lokale vrijwilligers begeleidt IKL de oudste leerlingen van Basisschool De Meridiaan, die jaarlijks onderhoud uitvoeren in het Hellingbos. Naast het zaagwerk gaan de kinderen ook boompjes en struiken aanplanten in het bos.
Leerlingen van het voortgezet onderwijs (Sophianum in Gulpen) kunnen verder hun maatschappelijke stage vervullen met beheerwerk aan ‘t Miljoenenlijntje. Tenslotte is de jaarlijkse natuurwerkdag op zaterdag 5 november bij de ZLSM een lokaal evenement met veel allure. Mensen die zich actief willen inzetten voor het landschap zijn die dag welkom op het station van Simpelveld.
Hoogstamboomgaarden
In de afgelopen 20 jaar investeerde IKL met heel veel partijen en particulieren in het behoud en herstel van de in het voorjaar uitbundig bloeiende hoogstamboomgaarden. Deze karakteristieke elementen zijn beeldbepalend voor dit deel van Limburg. Alleen dit jaar al plant IKL in Simpelveld maar liefst 311 nieuwe hoogstamfruitbomen en meer dan 4.600 meter aan hagen. Bij de nieuw aangeplante heggen wordt 4.440 meter beschermend raster aangebracht. De aanplant en het rasterwerk komen voor rekening van de Herinrichting Mergelland-Oost. Aangezien fruitbomen jaarlijkse snoei behoeven, voert IKL ook regulier onderhoud uit. Dit jaar gaat het om 187 bomen in Simpelveld. Oude bomen worden een keer in de twee jaar gesnoeid. Aan de jonge bomen, tot een leeftijd van zes jaar, wordt jaarlijks vormsnoei uitgevoerd. Dode bomen worden vervangen.
Soortenbescherming
In Simpelveld zijn diverse belangrijke leefgebieden voor bedreigde planten en diersoorten. Zoals reeds aangegeven treft IKL op de Kever- en Putberg al jaren gerichte maatregelen. Daarnaast zijn er heel veel bijzondere planten te vinden langs het Miljoenenlijntje. Zo komen hier nog rode lijstsoorten voor als de Kleine kaardebol en Kleine bergsteentijm. Deze soort is zelfs zo bijzonder dat hij ook wel Miljoenenlijnkruid wordt genoemd. Momenteel brengt IKL, in samenwerking met lokale partijen, de bijzondere locaties in Simpelveld in kaart, ter bescherming van bedreigde planten en dieren.
Mensen die in het voorjaar te maken krijgen met vleermuizen in huis, kunnen dit melden bij de gemeente, die hiervoor een beroep kan doen op een door IKL ingesteld netwerk van lokale vrijwilligers die de klachten afhandelen.
De gemeentelijke bijdrage aan het IKL-jaarprogramma voor 2011 bedraagt € 20.000,-. Met steun van derden als de provincie Limburg, Herinrichting Mergelland-Oost en overige partijen weet IKL dit bedrag te verveelvoudigen.
Meer informatie: stichting IKL, tel. 0475 – 386 430 en www.ikl-limburg.nl.