De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en het Museum of the City of New York starten een gezamenlijk onderzoek naar scheepsresten die in 1916 zijn aangetroffen tijdens de aanleg van een metrotunnel in Manhattan. Al ruim een eeuw bestaat het vermoeden dat het gaat om het wrak van De Tyger, een Nederlands koopvaardijschip dat in 1613 voer onder leiding van ontdekkingsreiziger Adriaen Block.
Scheepshout ontdekt bij metrobouw
Tijdens graafwerkzaamheden voor een metrolijn in Lower Manhattan werden in 1916 een verbrande kiel en drie spanten van een houten schip blootgelegd. Op basis van de vindplaats en de archeologische context werd destijds aangenomen dat het om De Tyger ging. Het schip was datzelfde jaar vanuit Amsterdam vertrokken, maar ging later door brand verloren terwijl het voor anker lag in de haven van het huidige New York.
De scheepsresten worden beschouwd als een belangrijk tastbaar overblijfsel van de vroege Nederlandse aanwezigheid in Noord-Amerika. Adriaen Block maakte vanaf De Tyger de eerste gedetailleerde kaarten van het gebied dat later zou uitgroeien tot New York. De bewaard gebleven scheepsdelen werden destijds ondergebracht bij het Museum of the City of New York, waar zij sindsdien in depot worden bewaard.
Ernieuwd onderzoek bij jubileum New York
De afgelopen jaren is de belangstelling voor de herkomst van het scheepshout toegenomen. In aanloop naar de viering van 400 jaar New York worden de resten opnieuw onderzocht. Maritiem archeoloog Martijn Manders en dendrochronoloog Marta Domínguez Delmás van de RCE reizen in februari naar New York om samen met onderzoekers van het museum het hout ter plaatse te analyseren.
Het onderzoek richt zich op de bouwwijze van het schip, de gebruikte houtsoorten en de herkomst en datering van het hout via dendrochronologisch onderzoek.
“Deze scheepsresten verbinden ons direct met de vroegste jaren van New York als kruispunt van culturen en handel. We zijn trots op de samenwerking met de RCE om deze materiële getuigenis opnieuw te onderzoeken en meer inzicht te krijgen in de stad uit de 17e eeuw”, aldus Stephanie Hill Wilchfort, directeur van het Museum of the City of New York.
Nederlandse scheepswrakken buiten Nederland
Volgens Martijn Manders past het onderzoek binnen de bredere verantwoordelijkheid van de RCE voor Nederlandse scheepswrakken in het buitenland.
“De RCE is verantwoordelijk voor het onderzoek en het beheer van Nederlandse scheepswrakken in het buitenland. Deze wrakken uit verschillende tijdsperiodes kunnen ons niet alleen veel vertellen over de geschiedenis van ons land, maar ook over de positieve en negatieve relaties die we hebben gehad met verschillende mensen over de hele wereld. De komst van het schip Tyger in 1613 markeert een van de vroegste pogingen om contact te maken met de Nieuwe Wereld en het gebied in kaart te brengen dat later New York zou worden. Werken aan de scheepsresten die in 1916 uit de bodem zijn gehaald, is ontzettend spannend en hopelijk zal ons onderzoek meer licht werpen op de herkomst van het hout, de datering en de constructie van de scheepsdelen.”
Ook dendrochronoloog Domínguez Delmás benadrukt het belang van een zorgvuldige en toetsende aanpak:
“Jaarringen in houtelementen van een scheepswrak kunnen de datering en herkomst van het hout onthullen. Hoewel zij niet expliciet kunnen aantonen of het om De Tyger gaat, kunnen zij wel duidelijk maken wanneer dit níet het geval is. We zullen daarom een uitsluitingsgerichte benadering volgen. Als het scheepshout dateert van na de bouw van De Tyger, of als het hout afkomstig is van een soort die niet werd gebruikt voor scheepsbouw in de Nederlandse Republiek, of uit een gebied komt dat in het begin van de 17e eeuw geen hout leverde voor de scheepsbouw in de Republiek, kunnen we het schip uitsluiten als De Tyger. Indien echter de houtsoort, datering en herkomst consistent zijn met de historische context van de bouw van De Tyger, zullen ook de archeologische vondsten van de wraklocatie binnen diezelfde historische context worden geplaatst. Door alle puzzelstukken samen te brengen, kunnen we dan tot een onderbouwde conclusie komen.”
Gezamenlijk onderzoek
Met dit internationale onderzoeksproject hopen de RCE en het Museum of the City of New York meer duidelijkheid te krijgen over de identiteit van het schip en de betekenis ervan voor de vroege geschiedenis van New York en de Nederlandse maritieme expansie in de zeventiende eeuw.