Toen onlangs de eeuwenoude Dormition-kathedraal in Kyiv in brand stond, werd opnieuw zichtbaar hoe kwetsbaar erfgoed is in tijden van oorlog. Ondanks internationale verdragen die werelderfgoed moeten beschermen, werd dit meer dan duizend jaar oude kloostercomplex zwaar beschadigd. Het is een pijnlijke herinnering dat zelfs de meest gekoesterde monumenten geen vanzelfsprekende bescherming genieten.
Maar de bedreigingen voor ons erfgoed beperken zich niet tot gewapende conflicten. Ook extremere perioden van droogte en wateroverlast zetten monumenten en historische landschappen onder druk. En in een wereld waarin collecties, archieven en gebouwbeheersystemen steeds verder digitaliseren, vormen ook cyberaanvallen een reëel risico. En immaterieel erfgoed – tradities, ambachten en gemeenschapspraktijken – dreigt te verdwijnen door maatschappelijke veranderingen, vergrijzing en het verdwijnen van kennisdragers. De vraag is niet langer óf erfgoed kwetsbaar is, maar hoe we het weerbaar maken.
Die vraag staat centraal in de publicatie Maak alles van waarde weerbaar. Erfgoedzorg in onzekere tijden, die vandaag verschijnt. Het eerste exemplaar wordt vanmiddag, tijdens ons gelijknamige symposium, overhandigd aan Christianne Mattijssen, directeur Erfgoed en Kunsten van het ministerie van OCW.
Zoals zij het verwoordt: “Weerbaarheid begint met mentale weerbaarheid. Erfgoed versterkt die weerbaarheid doordat het mensen verbindt met wie zij zijn, waar zij vandaan komen en wat zij samen willen beschermen.”
In negen gesprekken met deskundigen uit de wereld van o.a. erfgoed, architectuur en defensie wordt duidelijk dat weerbaarheid meer is dan fysieke bescherming alleen. Het gaat ook over kennis, gemeenschappen, digitale autonomie en de maatschappelijke betekenis van erfgoed. Over de vraag hoe we waarden kunnen doorgeven aan volgende generaties in een tijd waarin zekerheden minder vanzelfsprekend zijn geworden.
Want weerbaarheid begint niet bij hogere dijken, dikkere muren of complexere protocollen. Zij begint bij de erkenning van waarde. Wat we niet waarderen, zullen we uiteindelijk niet beschermen.
Juist daarom verdient erfgoed, ook in onzekere tijden, geen plaats aan de zijlijn, maar een plek in het hart van onze maatschappelijke weerbaarheid.
