Martin Hillenga is met zijn Menkemaborg, kasteel op de klei winnaar van de sKBL-Ithakaprijs 2026. Dit is de belangrijkste Nederlandse prijs voor publicaties over kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen. Juryvoorzitter Johan de Haan maakte de winnaar donderdagmiddag bekend tijdens de officiële prijsuitreiking op Op Hodenpijl te Schipluiden. De jury koos dit boek uit dertien ingezonden publicaties. Aan de prijs is een oorkonde en een geldbedrag van € 5.000 verbonden.
De Menkemaborg in Uithuizen is een van de weinige overgebleven Groninger borgen waarvan er ooit ruim tweehonderd waren. De Menkemaborg was eeuwenlang verbonden met de familie Alberda, die lange tijd tot de meest invloedrijke families van Groningen was. Menkemaborg, kasteel op de klei is het resultaat van een uitgebreide zoektocht naar grote, kleine en vaak ook onbekende geschiedenissen die verborgen zitten in deze gaaf bewaarde Groninger borg.
Uit het juryrapport
De jury waardeert de manier waarop Hillenga die geschiedenis vertelt. “De aanpak is onconventioneel, met een ruimtelijke onderlegger: de oprijlaan en het sleutelgat openen de tekst. Daarna stapt de auteur over naar de laatste borgheer, diens familie, de zeventiende en vooral de achttiende eeuw, geeft een knappe samenvatting van de bouwgeschiedenis en maakt een rondgang door het huis aan de hand van de inventaris van 1751. Er is daarnaast ook veel terechte aandacht voor de twintigste eeuw, de museale periode.”
Gedegen en toegankelijk
Juryvoorzitter Johan de Haan wijst daarnaast op de toegankelijke manier van vertellen. “De vlotte stijl kan niet verhullen – gelukkig – dat het boek ook bijzonder instructief en leerzaam is. De lezer leert over kwelders en bedijkingsconflicten, over het beklemrecht en de betekenis van het woord ‘gek’. Alles zeer gedegen én met genoeg ‘kleine’ wetenswaardigheden die het verhaal ‘jeu’ geven. De kwaliteit van de afbeeldingen is opvallend goed.”
Menkemaborg, kasteel op de klei verscheen in 2025 bij WBOOKS.
Martin Hillenga (1972) is historicus, heeft talrijke publicaties op zijn naam staan waarin hij zich graag richt op het snijvlak van geschiedenis en actualiteit. Eerder ontving hij de Veenkoloniaal Museumprijs en de K. ter Laanprijs.
Twaalfde sKBL-Ithakaprijs
De sKBL-Ithakaprijs werd dit jaar voor de twaalfde keer uitgereikt. Voor deze editie ontving de jury dertien inzendingen over uiteenlopende onderwerpen binnen de wereld van kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen.
Juryleden zijn Johan de Haan (voorzitter), Juliette Jonker-Duynstee, Marcel van Ool, Conrad Gietman en René Dessing. Volgens De Haan kwam uit hun beoordeling “een zo goed als unanieme winnaar” naar voren. Met de jaarlijkse Ithakaprijs wil sKBL onderzoek en publicaties over kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen stimuleren en bijdragen aan het vergroten van de kennis, waardering en zichtbaarheid van dit erfgoed.
Nelleke Noordervliet eerste sKBL writer in residence
Tijdens de feestelijke uitreiking was er ook aandacht voor een nieuw initiatief namelijk voor de writer in residence. Dit initiatief komt in de plaats van het sKBL Ithakastipendium en waarvoor sKBL jaarlijks een auteur of journalist uitnodigt voor een meerdaags verblijf op een historische buitenplaats.
De eerste gastschrijver is schrijfster en columniste Nelleke Noordervliet. Zij verbleef in de zomer van 2026 op Huis Sevenaer te Zevenaar en deelde tijdens de uitreiking haar
ervaringen.