Tijdens haar studie Bouwkunde in Delft bloeit bij Eefje van Duin de liefde voor bestaande bouw op. Verwaarloosde gebouwen, leegstaande fabrieken en ruimtes waar je op je knieën door het stof moet: hoe breng je daar weer leven in? Eefje ging de archieven in, onderzocht welke organisaties zich bezighielden met restauratie en herbestemming en volgde extra vakken over historisch bouwonderzoek. Ze verhuisde naar Groningen en werd een van de jongste leden van Erfgoedvereniging Bond Heemschut waar ze nu, 17 jaar later, nog steeds actief is.
Inmiddels is Eefje ook voorzitter van de Federatie Instandhouding Monumenten (FIM) en directeur-bestuurder van de Monumentenwacht in Drenthe, Flevoland, Fryslân en Overijssel. Dit combineert ze met haar functie als commissaris bij Vereniging Hendrick de Keyser en haar werkzaamheden als docent bij de cursus Herbestemmen aan de Hogeschool Arnhem-Nijmegen (HAN). Eefje vertelt over 20 jaar ervaring in de erfgoedsector. Wat is er veranderd? Hoe combineert ze alle verschillende functies en wat hoopt ze voor de toekomst?
Het belang van erfgoed
Erfgoed is onderdeel van onze cultuur en vertelt iets over onze identiteit. Het is daarom iets waar we zorg voor moeten dragen, legt Eefje uit. “Voor mij, en ik denk voor veel mensen, zijn herinneringen onlosmakelijk verbonden aan plekken. Ik ben opgegroeid in de Zaanstreek. Als ik terugdenk aan mijn jeugd, denk ik aan de Zaanse huisjes in het centrum, het kerkje waar mijn broertje met de fanfare moest optreden, de muziekkoepel en het dijkje waar ik vaak langs liep. Dat is allemaal erfgoed. Het zijn juist de verhalen bij een plek waar je erfgoed ontsluit waar we goed voor moeten zorgen.”
Een trouwe sector
Er kan wel gezegd worden dat de tijd waarin de erfgoedsector gedomineerd werd door mannen op leeftijd voorbij is. Steeds meer functies worden vervuld door vrouwen en ook steeds meer jongeren omarmen de erfgoedwereld. “Ik werk nu ongeveer de helft van mijn leven in deze sector en weet dat ik vrij jong ben voor mijn positie.” Toch is er iets dat leeftijdsoverstijgend is. “Wat deze sector zo bijzonder maakt, is de betrokkenheid van de mensen die er werken. Dat is heel aanstekelijk. Er ligt zoveel kennis en interesse. Er zijn bijvoorbeeld mensen die al 35 jaar bij de Monumentenwacht werken, dat is heel bijzonder. Als je hier eenmaal terechtkomt, blijf je plakken.”
Integrale aanpak van maatschappelijke uitdagingen
De komende jaren staat Nederland voor grote opgaven. Stikstof, woningbouw, klimaatadaptatie, logistiek: belangrijke thema’s waar veel tijd en aandacht naartoe gaat. Het is soms best lastig om het erfgoed op de agenda te blijven zetten. Tegelijkertijd is het essentieel om te laten zien waar je vandaan komt, legt Eefje uit. De Federatie Instandhouding Monumenten (FIM) speelt hierin een belangrijke rol. Met een breed georiënteerde achterban zorgt de FIM sinds 2009 ervoor dat erfgoed en de behoeften van de sector geagendeerd worden. “Blijven monitoren en evalueren is daarin heel belangrijk. We proberen goed in te spelen op thema’s die bij de politiek al hoog op het lijstje staan. Met een integrale aanpak kunnen we niet alleen erfgoed behouden, maar ook andere maatschappelijke uitdagingen te lijf gaan.”
Drones en digitalisering: het belang van meebewegen
In de erfgoedwereld gaat het vaak om een gebouw, landschap of ander element dat al decennialang bestaat. Toch blijft de sector altijd in ontwikkeling. Dat meebewegen is heel belangrijk, vertelt Eefje. “Bij de start van de monumentenzorg zoals wij die nu kennen, was er minder aandacht voor ondersteuning van monumenteigenaren. Terwijl zij in feite ons erfgoed behouden. Tegenwoordig heeft iedere provincie een Monumentenwacht. Deze geeft monumenteigenaren advies op het gebied van bouwkundige inspecties, duurzaamheid, groen erfgoed, archeologie en zelfs historische interieurs. De Monumentenwacht bestaat al 50 jaar. De afgelopen 10 jaar is er veel veranderd. De Monumentenwacht richt zich nu op meer dan alleen het gebouwde erfgoed. Ook worden de inspectiemethoden eigentijdser en digitaler. Dat maakt het werk vaak makkelijker, maar het heeft tijd nodig om te integreren. De output is hetzelfde: we leveren nog steeds rapporten op. Alleen maken we nu gebruik van onder andere drones om input te verzamelen. We trekken bij de Monumentenwacht steeds meer jonge mensen aan, die vaak ook digitaal vaardiger zijn dan de generatie hiervoor. Dat is een goede ontwikkeling, denk ik, want als organisatie wil je je ook flexibel kunnen meebewegen met de innovaties en vraag vanuit de maatschappij.”
Verschillende rollen combineren
Het mag duidelijk zijn: van erfgoed gaat Eefjes hart sneller kloppen. Dat ze steeds moet schakelen tussen al haar verschillende functies in de sector, ziet Eefje vooral als voordeel. “We moeten het samen doen. Het wisselen tussen verschillende rollen die heel goed op elkaar aansluiten, versterkt elkaar. Wat ik hoor bij de ene partij, kan ik vaak heel goed toepassen bij andere afdelingen. Samenwerken en zorgen voor behoud van erfgoed, dat is waar het uiteindelijk om draait.”