Sinds 29 mei moeten ook eigenaren van monumenten bij verkoop of verhuur een geldig energielabel hebben. Daarover is al uitgebreid bericht in de Erfgoedstem. Begin oktober maakte het kabinet bovendien bekend dat monumenten voorlopig buiten de voorgenomen norm voor de hybride warmtepomp vallen. Twee ontwikkelingen die laten zien dat klimaatregels steeds nadrukkelijker ook het erfgoed raken.
Vrijstelling energielabel vervallen
Lange tijd waren beschermde monumenten uitgezonderd van de energielabelplicht. Door de herziene Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen (EPBD IV) is die uitzondering per 29 mei 2026 vervallen. Wie een monument verkoopt of opnieuw verhuurt, moet nu een geldig energielabel hebben. Ook bij een grote renovatie of verlenging van een huurcontract is een label nodig, en in de advertentie horen de labelklasse en de energieprestatie-indicator. De plicht geldt voor rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, ook als die nog voorlopig beschermd zijn. Voor woningen in een beschermd stadsgezicht verandert niets: daar gold de labelplicht al.
Belangrijk om te weten: een label is geen verplichting om te verbeteren. Monumenten blijven uitgezonderd van minimale energie-eisen, zoals label C voor kantoren, ook bij toekomstige eisen. Ook van de voorgenomen verduurzamingsplicht voor huurwoningen zijn monumenten uitgezonderd. Volgens die plicht moeten huurwoningen met label E, F of G uiterlijk op 1 januari 2029 minimaal label D hebben.
Hybride warmtepomp: monumenten voorlopig uitgezonderd
In een Kamerbrief van begin oktober kondigde het kabinet aan dat bij vervanging van een cv-ketel in woningen die niet op korte termijn op een warmtenet worden aangesloten, een slimme hybride warmtepomp de norm wordt. Alleen een nieuwe cv-ketel voldoet dan niet meer. Het gaat nog om een voornemen: de wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving moet nog worden geconsulteerd en kan volgens het kabinet op zijn vroegst in 2029 ingaan. Het kabinet ziet de hybride warmtepomp als tussenstap naar aardgasvrije verwarming in 2050.
Monumenten vallen voorlopig buiten de regelgeving. Volgens het kabinet kan voor een warmtepomp bij een monument een omgevingsvergunning nodig zijn. Wordt die geweigerd, dan kan de eigenaar niet aan de norm voldoen. Het kabinet onderzoekt of en wanneer monumenten alsnog onder de norm kunnen vallen. Het woord ‘voorlopig’ verdient dus aandacht.
Wat betekent dit voor eigenaren?
Wie een monument wil verkopen of verhuren, doet er goed aan het label tijdig te laten opstellen. Het label kan bovendien een vertrekpunt zijn voor de vraag welke maatregelen bij het monument passen. Eigenaren van gemeentelijke en provinciale monumenten en andere beschermde panden kunnen voor duurzaamheidsadvies een vergoeding krijgen bij het Nationaal Restauratiefonds. Eigenaren van rijksmonumenten komen daarvoor niet in aanmerking; zij worden verwezen naar het Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Monumenten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Dat eigenaren die stap zetten, blijkt uit de Monitor Verduurzaming Monumenten 2025: 96 procent van de 351 deelnemende eigenaren nam al maatregelen en bijna de helft schakelt advies in. Tegelijk vindt ongeveer een derde het nog lastig om betrouwbare informatie te vinden.
Behoud en verduurzaming samen
De Routekaart Duurzaam Erfgoed volgt beide ontwikkelingen. Uitgangspunt blijft dat verduurzaming en het behoud van monumentale waarden hand in hand gaan, zodat monumenten ook in de toekomst in gebruik blijven.