CC BY SA 3.0
Vakwerkboerderij, Limburg Foto: RCE via wikimedia

Een monumentenvergunning voor de omgeving?

Stel, u woont in een fraaie Limburgse vakwerkboerderij uit de achttiende eeuw, fraai gelegen aan de rand van een goed bewaard gebleven dorpje. De redengevende omschrijving van dit monument onderstreept de belangwekkendheid van het pand als zijnde een goed voorbeeld van de regionale bouwstijl en roemt de ligging in een gaaf gebleven agrarisch landschap aan een landelijke uitvalsweg met tal van andere oude agrarische gebouwen. De locatie, zo blijkt, heeft mede geleid tot de aanwijzing als monument. Uw overbuurman heeft echter snode plannen om zijn niet beschermde arbeiderswoning te slopen voor een wat protserige villa met flink veel glas en staal en wil en passant ook van de vervallen maar eeuwenoude boomgaard af. Het bestemmingsplan maakt alles wonderwel mogelijk en de goede man dient een bouwaanvraag in. U, verontrust door het destructieve gedrag van deze cultuurbarbaar, maakt bezwaar tegen het bouwplan. Dit schaadt uw monument en daarvoor is op zijn minst een monumentenvergunning voor nodig, die uw buurman niet heeft aangevraagd. Hoe groot denkt u dat de kans is dat u in bezwaar en eventueel beroep uw gram en uw gelijk kan halen en uw buurman toch een monumentenvergunning moet aanvragen?

De jurisprudentie bij de Raad van State laat zien dat er al jarenlang een vaste lijn bestaat dat alleen voor wijzigingen aan monumenten zelf een monumentenvergunning nodig is. Voor wijzigingen aan niet beschermde naburige of belendende panden is geen monumentenvergunning nodig zelfs als de omgeving een belangrijke rol heeft gespeeld bij de aanwijzing van uw pand tot monument. Uw bezwaar is op dat punt dus (vrijwel) kansloos. Met opzet wordt het woordje “vrijwel” gebruikt, omdat in het verleden de Raad van State incidenteel leek te twijfelen.

Deze lijn is voor erfgoedliefhebbers soms moeilijk te verteren. Er zullen maar weinigen zijn, die beweren dat de bouw van een hoog appartementencomplex naast een oude trapgevel de beleving van het monument niet schaadt. Aan de andere kant: indien op hetzelfde kadastrale perceel als het monument zich bijgebouwen bevinden, die niet aangewezen zijn als monument, is voor veranderingen aan deze gebouwen ook geen monumentenvergunning nodig. Het vragen van een monumentenvergunning voor de activiteiten van de buren doet natuurlijk vreemd aan als de eigen voortuin vogelvrij is.

  1. Een gemeente kan in bestemmingsplan wel omgeving beschermen en zelfs een “beschermd dorpsgezicht” bepalen!

  2. Het monument mag niet ontsierd worden, een lege letter omdat vrijwel alles wordt toegestaan in de directe omgeving. Het wordt daarom steeds meer de vraag of alle inspanningen van eigenaren om monumenten met de bijbehorende context te behouden zinnig zijn, gezien het ontbreken van enige rechtszekerheid bij onnadenkende aantasting van de omgeving.

  3. Daarom is een integrale bescherming van een historische leefomgeving in het bestemmingsplan erg wenselijk. Door voor het afgebakende cultuurhistorisch waardevolle gebied (aangeduid met een verbeelding) de regel te stellen dat ‘nieuwe’ ontwikkelingen alleen mogelijk zijn zolang deze niet de cultuurhistorische waarden schaden, zijn situaties als deze te voorkomen.

  4. Ik heb de sterke indruk dat integrale bescherming nauwelijks aan de orde is om projectontwikkelaars / gemeente de kans te geven in de buurt van monumenten te kunnen bouwen. Bij voorkeur gaat men tegenwoordig in glaspaleizen tussen of bij monumenten wonen. Het bezitten van een monument met alle lasten en beperkingen van dien lijkt door alle negatieve ontwikkelingen nog verder uit de gratie te raken met alle gevolgen voor het voortbestaan ervan. RvR-woningen en nieuwe landgoederen leveren verder een grote bijdrage aan de zeer beperkte verkoopbaarheid van monumenten.

  5. Er zouden meer voordelen (of een lagere aanschafprijs) aan het bezit van een Rijksmonument moeten zijn gezien de culturele plicht die er op rust. De projectontwikkelaar heeft nu de lusten ( een mooie omgeving) en de eigenaar van het monument de lasten (kosten en beperkingen)

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

We hebben zorg genomen om alle rechthebbenden voor hier gereproduceerde foto's te traceren, soms evenwel zonder succes. Iemand die in dit opzicht meent rechten te hebben wordt vriendelijk verzocht om contact op te nemen met de redactie van de Erfgoedstem.