Stel, u woont in een fraaie Limburgse vakwerkboerderij uit de achttiende eeuw, fraai gelegen aan de rand van een goed bewaard gebleven dorpje. De redengevende omschrijving van dit monument onderstreept de belangwekkendheid van het pand als zijnde een goed voorbeeld van de regionale bouwstijl en roemt de ligging in een gaaf gebleven agrarisch landschap aan een landelijke uitvalsweg met tal van andere oude agrarische gebouwen. De locatie, zo blijkt, heeft mede geleid tot de aanwijzing als monument. Uw overbuurman heeft echter snode plannen om zijn niet beschermde arbeiderswoning te slopen voor een wat protserige villa met flink veel glas en staal en wil en passant ook van de vervallen maar eeuwenoude boomgaard af. Het bestemmingsplan maakt alles wonderwel mogelijk en de goede man dient een bouwaanvraag in. U, verontrust door het destructieve gedrag van deze cultuurbarbaar, maakt bezwaar tegen het bouwplan. Dit schaadt uw monument en daarvoor is op zijn minst een monumentenvergunning voor nodig, die uw buurman niet heeft aangevraagd. Hoe groot denkt u dat de kans is dat u in bezwaar en eventueel beroep uw gram en uw gelijk kan halen en uw buurman toch een monumentenvergunning moet aanvragen?
De jurisprudentie bij de Raad van State laat zien dat er al jarenlang een vaste lijn bestaat dat alleen voor wijzigingen aan monumenten zelf een monumentenvergunning nodig is. Voor wijzigingen aan niet beschermde naburige of belendende panden is geen monumentenvergunning nodig zelfs als de omgeving een belangrijke rol heeft gespeeld bij de aanwijzing van uw pand tot monument. Uw bezwaar is op dat punt dus (vrijwel) kansloos. Met opzet wordt het woordje “vrijwel” gebruikt, omdat in het verleden de Raad van State incidenteel leek te twijfelen.
Deze lijn is voor erfgoedliefhebbers soms moeilijk te verteren. Er zullen maar weinigen zijn, die beweren dat de bouw van een hoog appartementencomplex naast een oude trapgevel de beleving van het monument niet schaadt. Aan de andere kant: indien op hetzelfde kadastrale perceel als het monument zich bijgebouwen bevinden, die niet aangewezen zijn als monument, is voor veranderingen aan deze gebouwen ook geen monumentenvergunning nodig. Het vragen van een monumentenvergunning voor de activiteiten van de buren doet natuurlijk vreemd aan als de eigen voortuin vogelvrij is.