Nederland draagt een van de belangrijkste archeologische verzamelingen uit de koloniale tijd over aan Indonesië. Het gaat om de zogeheten Dubois-collectie, bestaande uit ruim 28.000 fossielen, waaronder de beroemde schedelkap waarmee in 1891 het bestaan van andere mensachtigen werd aangetoond.
Fossielen van de ‘Javamens’
De collectie is vernoemd naar de Nederlandse onderzoeker Eugène Dubois, die de fossielen eind 19e eeuw in Indonesië opgroef. Tot de belangrijkste vondsten behoren een schedelkap, een kies en een dijbeen van wat destijds werd aangeduid als de Javamens. Aanvankelijk dacht men dat het om resten van apen ging, maar Dubois concludeerde dat het fossielen van een uitgestorven mensensoort moesten zijn.
De vondst werd in de 19e eeuw gezien als de “missing link” in de evolutietheorie van Charles Darwin. Tegenwoordig wordt de soort aangeduid als homo erectus, een directe voorloper van de moderne mens.
Advies van de Commissie Koloniale Collecties
De Dubois-collectie wordt momenteel beheerd door Naturalis in Leiden, waar een hele zaal aan de vondsten is gewijd. Demissionair minister Moes gaf toestemming voor de overdracht na advies van de onafhankelijke Commissie Koloniale Collecties.
Volgens de commissie is de collectie nooit rechtmatig eigendom van Nederland geworden. “Fossielen waren van spirituele en economische betekenis voor de lokale bevolking en er werd dwang gebruikt om vindplaatsen aan te wijzen,” aldus de commissie.
Betekenis voor Indonesië
De Indonesische minister van Cultuur, Fadli Zon, reageert verheugd op de overdracht. Hij noemt de teruggave van de Dubois-collectie een “stap naar het helen van historische wonden” en spreekt van “het herstel van een verstoorde keten van cultureel erfgoed.”
De collectie zal naar verwachting een plaats krijgen in het Nationaal Museum van Jakarta, waar het publiek dagelijks toegang zal hebben tot de fossielen.
Internationale context
Het is de zesde keer dat Nederland op advies van de Commissie Koloniale Collecties objecten teruggeeft aan een land van herkomst. Eerder dit jaar werden nog 113 bronzen beelden teruggegeven aan Nigeria.
Wanneer de Dubois-collectie precies naar Indonesië terugkeert, is nog niet bekend. Minister Moes benadrukte dat er zorgvuldige afspraken nodig zijn. “We gaan samen met Naturalis en de Indonesische partners met dezelfde zorgvuldigheid aan de slag om de overdracht goed te regelen. Indonesië en Nederland vinden het belangrijk dat het wetenschappelijk onderzoek met deze collectie verder gaat.”