Met het Biotopeninitiatief werken de Nederlandse Kastelenstichting (NKS) en de Vereniging Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB) samen om te komen tot een landelijk dekkend uniform landgoedbiotopenbeleid.
De druk op de ruimte in ons land is immens en neemt toe. Talrijke ontwikkelingen zorgen voor ruimtelijke claims. Woningbouw, zonneweiden, datacenters en infrastructuur nemen steeds meer ruimte in. Wat buitenplaatsliefhebbers zien als buitenplaatsbiotopen, ofwel de historisch verbonden ruimere omgeving van de buitenplaats, blijken voor anderen, zoals ontwikkelaars en gemeenten, plekken waar nog volop ruimte is om te bouwen en te ontwikkelen. Besef en kennis van de historisch-landschappelijke samenhang van de biotoop met de bijbehorende buitenplaats ontbreken nagenoeg.
Ontwikkelingen onvoldoende toetsbaar
De begrenzing van een landgoed wordt veelal hard gehanteerd: daarbinnen wordt alles beschermd, daarbuiten ‘weinig of niets’. Het gevolg is een inadequate bescherming voor landschapselementen en de historisch verbonden, bredere omgeving. Ontwikkelingen die buiten de begrenzing plaatsvinden zijn vaak niet of niet onvoldoende toetsbaar. Tegelijkertijd is er binnen de grenzen van het landgoed veelal geen ruimte voor ontwikkelingen, en zijn de beschermde elementen bevroren onder een metaforische stolp. Daarbij bestaan er binnen provincies en gemeenten grote verschillen in beleid. Wat de bescherming van biotopen ook lastig maakt, is dat het begrip zelf niet helder en eenduidig gedefinieerd is.
Provinciaal biotopenbeleid
Drie provincies, Utrecht, Zuid-Holland en Groningen, lopen op de troepen vooruit en hebben inmiddels ‘biotopenbeleid’ geformuleerd, wat toetsing van ruimtelijke ontwikkelingen op de aanwezigheid van een landgoedbiotoop mogelijk maakt. Dat is een belangrijke stap, maar het is vooralsnog bij die drie provincies gebleven. De NKS en VPHB zouden graag zien dat dit biotopenbeleid zich verder en eenduidiger uitstrekt over meer provincies en liefst over heel Nederland, met een landelijk en uniform beleid.
Expertteam
Voor het initiatief is contact gelegd met landelijke experts om vanuit diverse relevante disciplines mee te denken in de wegen die bewandelen kunnen worden om tot een landelijk uniforme en sterke bescherming van de buitenplaatsbiotoop te komen. Vanuit die gezamenlijkheid is nu de eerste stap gezet. Op 21 september en 1 oktober jl. zijn de expertteamleden in twee teams samengekomen en in de brainstormsessies is veel kennis opgehaald. Die opbrengst wordt verzameld vanwaaruit verdere stappen richting een uniform biotopenbeleid gezet kunnen worden.
Leden van het expertteam
- Eric Blok, SB4 Bureau voor Historische Tuinen, Parken en Landschappen
- Sterre Brummel, senior beleidsadviseur Landschap en Cultuurhistorie, provincie Groningen
- Annerie van Daatselaar, tuin- en landschapsarchitect, vakgroep Groen Erfgoed en werkzaam bij (eigen) bureau
- Frank Fahnrich, landschapsarchitect en adviseur bij Eelerwoude
- Steffen Nijhuis, hoogleraar, hoofd van de sectie Landschapsarchitectuur en wetenschappelijk directeur van het XR Design Lab aan de Technische Universiteit Delft
- Hanneke Nuijten, beleidsadviseur cultureel erfgoed/ projectleider Erfgoedlijn Landgoederenzone, Provincie Zuid-Holland
- Rianne Pot, beleidsmedewerker groen erfgoed, klimaatadaptatie en erfgoedprojecten provincie Utrecht
- Hanneke Ronnes, bijzonder hoogleraar Historische Buitenplaatsen en Landgoederen aan de Rijksuniversiteit Groningen
- Theo Spek, Hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd van het Kenniscentrum Landschap aan de Rijksuniversiteit Groningen
- Elyse Storms-Smeets, historisch geograaf, landschapshistoricus en senior erfgoedadviseur. Sinds 1 januari 2025 bijzonder hoogleraar Gelderse Geschiedenis aan de Radboud Universiteit
- Gerdy Verschuure, PhD Kenniscentrum Kastelen en Buitenplaatsen ZH, begeleider promovenda, LDEprogramma Erfgoed en Ontwikkeling
Initiatiefnemers
- Caroline Greve, secretaris Verenigde Particuliere Huizenbezitters
- Johanna van der Werff, bestuursjurist, bestuurslid Nederlandse Kastelenstichting
In samenwerking met
- Carin de Clou, adviseur groen erfgoed en tuinbaas bij Stichting Landschap Overijssel
- Sophie Nijland, Landschapshistorica en projectmedewerker bij Overijssels Particulier Grondbezit