Een plek van verbinding en ontmoeting waar iedereen welkom is. Dat is het idee waarmee Jacob Westerbaen Buitenplaats Ockenburgh in 1654 stichtte. Hij had niet kunnen voorzien dat ruim 350 jaar later de buitenplaats nog steeds hetzelfde doel zou dienen. Vandaag de dag zetten meer dan honderd vrijwilligers zich met grote ijver in voor de inclusieve missie van Ockenburgh. En dat blijft niet onopgemerkt: in mei won Buitenplaats Ockenburgh de Europa Nostra Award, een belangrijke Europese erfgoedprijs. Masja Brouwer, algemeen bestuurslid bij Stichting tot behoud van de Historische Buitenplaats Ockenburgh (SHBO), neemt ons mee in de ontstaansgeschiedenis en ontwikkeling van de buitenplaats.
Masja zet zich als communicatiecoördinator in voor SHBO, geheel op vrijwillige basis naast haar fulltime baan bij Museon-Omniversum. “Het komt echt aan op de avonduren en de weekenden,” vertelt Masja. Desalniettemin heeft ze dat zeker over voor de prachtige buitenplaats, die ze al lange tijd een warm hart toedraagt. “Ik ging altijd al graag naar Ockenburgh. Er is daar zoveel: van de mooie natuur en historie van de buitenplaats, tot aan het culturele programma en het gezellige terras. Het is gewoon een fantastische plek!” Toen ze in 2022 benaderd werd om bestuurslid te worden van SHBO, hoefde ze er dan ook niet lang over na te denken.
Tijdloze missie
De geschiedenis van Landgoed Ockenburgh gaat terug tot de zeventiende eeuw. Jacob Westerbaen (1599-1670), aristocraat, dichter en bovenal arts, stichtte de buitenplaats na de dood van zijn geliefde, Anna Weytsen (1588-1647). Masja vertelt het romantische maar tragische verhaal van het koppel. “Anna was Jacobs patiënt, de twee werden stapelverliefd op elkaar. Toen zij kwam te overlijden, liet zij haar kapitaal – wat aanzienlijk was – na aan Jacob. Jacob zat in zak en as na het verlies van zijn vrouw. Vrienden Jacob Cats en Constantijn Huygens spoorden hem aan om toch de draad weer op te pakken en iets te doen met zijn leven. Met Anna’s kapitaal heeft hij toen Buitenplaats Ockenburgh gesticht.” Jacob zou het hebben bedoeld als plek waar iedereen gebruik van mocht maken en waar iedereen welkom was. Zijn ruimhartigheid had echter ook een keerzijde. “Jacob leefde heel royaal en heeft het hele kapitaal van Anna er doorheen gejaagd, zo liet hij de villa met schulden achter.”
Door de geschiedenis heen heeft de buitenplaats verschillende bestemmingen gekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende het als verblijfplaats voor Joodse vluchtelingenkinderen. Na de oorlog werd het de grootste jeugdherberg van Europa en werd het terrein aangevuld met een losstaand pand. “Ik geloof dat er wel 400 bedden stonden. Bijna iedereen uit de omgeving heeft weleens in de jeugdherberg geslapen.” Helaas sloot de jeugdherberg in 1996 haar deuren, waarna de buitenplaats in verval raakte.
Vele handen maken licht werk
Gelukkig kwam in 2012 de redding voor Ockenburgh, toen er een plan werd gemaakt om door middel van burgerparticipatie de buitenplaats te behouden. Nadat ook de gemeente steun had toegezegd, kon dat project in 2015 van start gaan. Een grote klus als we Masja mogen geloven. “De villa was vergelijkbaar met het kasteel van Doornroosje, zo overwoekert was het. Met honderdvijftig vrijwilligers hebben we het uitgepakt.” Drie jaar na de start van het project werd SHBO opgericht als beherende stichting van de buitenplaats.
Monumentaal hart van verbinding
Vandaag de dag is de buitenplaats weer een plek voor ontmoeting, verbinding en inspiratie. Nog steeds zijn er meer dan honderd vrijwilligers actief, waar Masja naar verwijst als een onwijs gedreven groep mensen. Zij werken mee aan het onderhoud van de villa en de moestuin, creëren een divers cultureel programma of hebben zich aangesloten bij een werkgroep die zich bezighoudt met administratie, communicatie of fondsenwerving. “Mensen werken met enorm veel plezier bij ons en komen eigenlijk bijna allemaal uit zichzelf aanwaaien,” vertelt Masja. Ockenburgh heeft nu ook een horecapartner in huis en een leerwerkbedrijf, genaamd Villa Bijzonder. Daar worden mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in een rustige omgeving voorbereid op een plekje in het werkveld. “Het is een drukke buitenplaats waar veel gebeurt, maar toch straalt het rust uit.”
Verduurzaming, geld en professionalisering zijn uitdagende kwesties die de stichting bezighouden. “We zijn behoorlijke slagen aan het maken op het gebied van verduurzaming, maar het onderhoud vraagt veel, wat resulteert in flinke kostenposten,” legt Masja uit. Daarnaast wordt veel nagedacht over hoe de boel het beste draaiende gehouden kan worden. “Het is eigenlijk gewoon een bedrijf, maar dan met alleen maar vrijwilligersuren. We reflecteren regelmatig op de vraag hoe we iedereen aangehaakt kunnen houden, hoe we het behapbaar houden en welke vorm van bestuur daar het beste bij past.”
Europa Nostra
Masja vertelt trots dat SHBO in mei de welverdiende waardering voor haar inzet heeft ontvangen toen bekend werd dat de stichting een van de winnaars is van de European Heritage Awards / Europa Nostra Awards 2024. “Dit kan zeker een unieke prestatie genoemd worden, aangezien SHBO de enige Nederlandse inzending is uit alle 26 Europese winnaars.” De stichting is nu in de race voor de publieksprijs, waar nog tot 22 september voor gestemd kan worden. Daarmee maakt SHBO kans op een bedrag van maar liefst € 10.000. Op de vraag wat de stichting van plan is met het prijzengeld te doen, geeft Masja een vastberaden antwoord: “Met dat geld kunnen we Ockenburgh behouden voor volgende generaties, maar we hebben ook grote ambities. Zo zetten we in op een circulaire herbouw van de kas en willen we een informatiepunt in het Koetshuis realiseren.”
Daarom roept Masja iedereen op om te gaan stemmen. “Bovendien gun ik het iedereen om de buitenplaats te kennen, het is zo’n bijzondere plek om te ervaren.” Masja geeft aan dat ze dit het beste kan omschrijven in de woorden van hun voorzitter: “In een samenleving waarin we steeds meer individualisering en polarisatie zien, hebben we plekken nodig waar mensen samenkomen en elkaar kunnen ontmoeten. Buitenplaats Ockenburgh ís zo’n plek!”
Stemmen op Buitenplaats Ockenburgh kan nog tot 22 september via: https://vote.europanostra.org/
