In juni 2024 werd bekend dat de gemeente Nijmegen dit jaar de winnaar is van de BNG Bank Erfgoedprijs, een initiatief van het Erfgoedplatform van Kunsten ’92 dat gemeenten stimuleert om actief in te zetten op cultureel erfgoed. Met het thema ‘Post 65 erfgoed’ lijkt de vermoedelijk oudste stad van Nederland daarin een verrassende keuze, maar niets is minder waar. De Erfgoedstem ging in gesprek met de Nijmeegse wethouder Tobias van Elferen, die vertelt over de gelaagdheid van Nijmegen en de aandacht voor Post 65 erfgoed in het gemeentelijk beleid.
Tobias van Elferen is sinds 2022 wethouder Cultureel Erfgoed bij de gemeente Nijmegen. Zijn interesse in erfgoed begon al op jonge leeftijd. “Als klein kind wilde ik klassieke talen studeren”, vertelt Tobias. “Helaas is dat er nooit van gekomen, maar mijn fascinatie voor de Romeinen is altijd gebleven.” Dat hij nu wethouder is in de vermoedelijk oudste stad van Nederland met een rijke Romeinse geschiedenis lijkt daar mooi mee in lijn te liggen. Echter gaat zijn aandacht momenteel veelal uit naar het Nijmeegse Post 65: de bijzondere landschappen, stedenbouw, architectuur en kunst uit de periode 1965-1990. Door de actuele opgaven van onder meer herbestemmen, verduurzamen, verdichten en transformeren staat dit type erfgoed vandaag de dag steeds meer in de belangstelling.
Alle verhalen vertellen
“Nijmegen heeft een groot Romeins verhaal en een groot middeleeuws verhaal, maar tegelijkertijd zit de stad ook vol met jong erfgoed”, aldus de Nijmeegse wethouder. “Denk aan de brutalistische architectuur van universiteitscampus Heyendaal of het herbestemde monumentale Estelgebouw.” De gemeente wil graag alle verhalen vertellen en bestempelt het oudere en nieuwe erfgoed als gelijkwaardig aan elkaar, iets wat niet onopgemerkt is gebleven door de jury van de BNG Bank Erfgoedprijs.
De gelijkwaardigheid van de verschillende erfgoedcategorieën is terug te zien in de gerenoveerde Nijmeegse Benedenstad, een wijk die in 1975 is aangewezen als beschermd stadsgezicht. Tobias: “In de middeleeuwen woonde de ‘gewone man’ in die benedenstad. Dat is de reden waarom daar in de jaren ’70 sociale woningen zijn gebouwd. Daarbij is het middeleeuwse stratenpatroon van de Benedenstad intact gebleven, maar dan met moderne architectuur en groene hofjes. Op die manier wordt er een oud verhaal vertelt met jong erfgoed over een sociaaleconomische kwestie die tot op de dag van vandaag relevant is.”
Aandacht voor beleving
Het erfgoed beleefbaar maken en inwoners betrekken is een prioriteit voor de gemeente Nijmegen en er wordt hard gewerkt om dat op vernieuwende manieren te doen. “We willen laten zien dat Post 65 erfgoed niet iets is wat je weg moet stoppen, maar wat juist zichtbaar moet zijn”, vertelt Tobias. “We hebben bijvoorbeeld de zangeres Lakshmi een mooi lied laten maken over de sociale kwestie en armoede van de Benedenstad. Bij het opvoeren van dat lied in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis zat de zaal vol mensen met verschillende achtergronden, leeftijden en interesses; het had een enorm bereik.” De vernieuwende aanpak lijkt dus zijn vruchten af te werpen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de jury bijzonder lovend was over de centrale positie die de beleving van erfgoed in de openbare ruimte inneemt in het Nijmeegse erfgoedbeleid.
Emancipatie van erfgoed
Het Post 65 erfgoed is alom aanwezig in Nijmegen. “Soms gaat het om volledige stadsdelen”, vertelt Tobias. “Het is daarom zoeken naar een manier waarop de structuur van zo’n wijk geborgen kan worden zonder dat je het gehele stadsdeel hoeft aan te wijzen om te beschermen. De kunst is om de absolute parels te vinden die je wilt bewaren.”
Deze parels helpen om het verhaal te vertellen en inwoners te betrekken bij het jonge erfgoed, want dat is zo gemakkelijk nog niet. Het Post 65 erfgoed vraagt volgens de Nijmeegse wethouder een andere manier van kijken ten opzichte van ouder erfgoed. “Waar men bij ouder erfgoed een discussie kan voeren over de schoonheid, gaat het bij dit jonge erfgoed veel meer over de betekenis en hoe de architectuur tot stand is gekomen.” Tobias spreekt daarom over een emancipatieslag die gemaakt dient te worden om het belang van deze categorie te onderstrepen. “Het is heel belangrijk om mensen te vertellen waar ze naar kijken en uit te leggen wat het verhaal is. Dan pas gaan ze het waarderen. Hopelijk is het dan over een aantal jaar voor iedereen vanzelfsprekend dat dit erfgoed het beschermen waard is.”
Trots op Nijmegen
De Nijmeegse wethouder is ontzettend blij met het winnen van de BNG Bank Erfgoedprijs. “Ik zie het als waardering voor wat we doen: op landelijke schaal wordt erkent dat we ons jonge en oude erfgoed gelijkwaardig behandelen. Tegelijkertijd is het een duwtje in de rug dat ons helpt om het verhaal van Post 65 erfgoed nog beter te vertellen. Want om zo’n emancipatieslag te maken, daarvoor heb je deze prijs hard nodig.”
Volgens Tobias mogen Nijmegenaren nog veel trotser zijn op hun stad die zo rijk is aan geschiedenis, verhalen en erfgoed. “Mijn ambitie is dat over een aantal jaar niemand meer hoeft uit te leggen aan Nijmegenaren wat de waarde is van Post 65 erfgoed, en dat iedereen een aantal voorbeelden kan noemen uit zijn eigen leefomgeving waarvan diegene kan zeggen: fijn dat we dat hebben bewaard.”
Gemeenten kunnen zich inmiddels weer aanmelden voor een nieuwe editie van de BNG Bank Erfgoedprijs. Het thema voor de BNG Bank Erfgoedprijs 2025 is ‘immaterieel erfgoed’.