Deze site is 'Under Construction', nog even geduld
Woonhuis van Michel de Klerk, Uithoorn
Woonhuis van Michel de Klerk, Uithoorn Beeld: Heemschut

Reconstructie van redding ‘eerste De Klerk’

Het eerste zelfstandig uitgevoerde ontwerp voor een woonhuis van de beroemde architect Michel de Klerk is gered. Na maanden van actievoeren door Heemschut heeft vereniging Hendrick de Keyser vorige week het huis Thamerlaan 14 in Uithoorn gekocht en daarmee gered van de slopershamer. Een kleine reconstructie van een opmerkelijk behoud.

Via het Meldpunt Bedreigd Erfgoed van Erfgoedvereniging Heemschut komen jaarlijks meer dan 100 meldingen binnen. Het zijn allerlei soorten bedreigingen die erfgoed in den lande boven het hoofd hangen. Maar één melding midden in juli 2018, is anders dan anderen. Een architect uit Amstelveen schrijft op deze zomerse donderdag dat er een opmerkelijk huisje in Uithoorn voor sloop wordt aangeboden op Funda. “Graag wil ik Heemschut hiervan op de hoogte brengen en ik hoop dat uw vereniging sloop kan verhinderen en behoud/restauratie van de woning kan bewerkstelligen”, zo stelt de architect.

En inderdaad: op Funda staat voor bijna €300.000 een bouwkavel aan de Thamerlaan in Uithoorn te koop. Een buitenkans volgens de makelaar: “Op een perceel van 415 m² bieden wij u de mogelijkheid om uw eigen vrijstaande woning met bijgebouw te realiseren.” Dat daarvoor het bestaande huisje moet worden gesloopt, moet de geïnteresseerde koper zelf maar bedenken aan de hand van de foto’s.

Woonhuis van Michel de Klerk, Uithoorn Beeld: Michel de Klerk via wikimedia
Woonhuis van Michel de Klerk, Uithoorn Beeld: Michel de Klerk via wikimedia

Eerste bouwwerk Michel de Klerk

Opvallend, want het woonhuis is in 1997 geïdentificeerd door auteurs Manfred Bock, Sigrid Johannisse en Vladimir Stissi, als het eerste zelfstandig uitgevoerde ontwerp van de beroemde architect Michel de Klerk. De auteurs noemden het in hun standaardwerk over deze grondlegger van de Amsterdamse School. De jong overleden De Klerk (1884-1923) zou in zijn architectenleven vooral bekend komen te staan om zijn ontwerp voor Het Schip, een complex arbeiderswoningen in de Spaarndammerbuurt in Amsterdam, waar nu ook Museum Het Schip is gevestigd.

Maar kennelijk was de woning sinds die identificatie weer in de vergetelheid geraakt en nu het voor sloop werd aangeboden was de technische staat dan ook zeer slecht. Met meer dan 20 centimeter helling naar achteren zijn er zorgen over de fundering. Het huis zelf was dichtgetimmerd, omdat het na jaren van leegstand vooral als hangplek werd gebruikt door de lokale jeugd. Ook is het huisje enkele jaren geleden getroffen door een kleine, maar felle brand op de bovenverdieping.

Heemschut in actie

Bij de commissie Noord-Holland van Heemschut is geen enkele twijfel. Binnen twee weken valt bij de gemeente Uithoorn een aanvraag voor de gemeentelijke monumentenstatus op de mat. Dit huis is een waarlijk uniek stuk geschiedenis en het redden meer dan waard, zo stelt Heemschut. Via de media wordt de publiciteit gezocht en zelfs de directrice van museum Het Schip meldt zich om samen met Heemschut de mogelijkheden van redding te onderzoeken. De slechte staat van het huis blijkt daarbij eerder een geluk bij een ongeluk: veel kopers van het bouwkavel ketsen af op de kosten van sloop en nieuwbouw. Wel zorgt de media-aandacht er voor dat
zich nieuwe kopers bij de makelaar melden. De makelaar staat dan ook niet onwelwillend tegenover een samenwerking om te kijken hoe het huis gered kan worden.

In het najaar krijgen vrijwilligers dan ook via diezelfde makelaar toegang tot het dichtgetimmerde huis, nadat een eerdere poging via de kruipluiken in de vloer mislukt. De makelaar laat op eigen initiatief het paneel voor de deur van een nieuw slot voorzien en zo kan er voor het eerst
binnen worden gekeken. Daar blijkt de schade van de brand mee te vallen en valt vooral de nog aanwezige detaillering van de binnenkant op. Hier blijkt meteen de hand van De Klerk: een nog jonge architect met een waanzinnig oog voor detail.

Monumentenstatus

Toch ligt de monumentenstatus voor de gemeente Uithoorn gevoelig. Het bestemmingsplan onder het huis blijkt al aangepast, anticiperend op sloop, waardoor het huis op papier al plaats blijkt te hebben gemaakt voor een rotonde. Ook krijgt de gemeente veel vragen van geïnteresseerde kopers over de beperkingen van een monumentenstatus. De gemeente is dan ook bang dat het zo maar opleggen van een monumentenstatus eerder tegenwerkend dan meewerkend kan zijn. Een mening die weer niet gedeeld wordt door Heemschut, die liever eerst de bescherming regelt en dan de rest.

Schets voor het woonhuis van Michel de Klerk, Uithoorn Beeld: Michel de Klerk

Een publicatie in het decembernummer van Heemschut blijkt uiteindelijk onverwachts de oplossing te bieden. Boven het artikel prijkt de kop ‘Wie redt de eerste De Klerk?’ en bij vereniging Hendrick de Keyser blijkt die vraag meer dan relevant. De vereniging werpt zich direct op als redder van dit unieke ontwerp en rondt in januari de koop van de woning in Uithoorn af. De Keyser voegt daarmee voor het eerst een huis uit de Amsterdamse School toe aan de portefeuille en garandeert daarmee het behoud van dit huis. Voor Heemschut is het een meer dan mooi einde van dit unieke verhaal. Juist omdat hiermee een samenwerking ontstaat tussen twee zusterverenigingen die in dezelfde tijdsperiode (Heemschut in 1911 en De Keyser in 1918) zijn opgericht met bijna hetzelfde doel: het behouden van erfgoed en monumentale huizen.

En de architect die de melding deed? Die wordt nog in het zonnetje gezet voor zijn opmerkzaamheid en zijn melding die dit huis redde.

Christian Pfeiffer is beleidsmedewerker bij Heemschut