Minister De Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) informeert de Tweede Kamer en de Eerste Kamer over de voortgang van de renovatie van het Binnenhof met de 9e voortgangsrapportage.
In de negende voortgangsrapportage, die loopt van augustus 2022 tot en met februari 2023, wordt melding gemaakt van de voortgang die is geboekt door het programmateam van het Rijksvastgoedbedrijf, architecten, ontwerpers, aannemers, adviseurs en gebruikers. Een belangrijke mijlpaal is bereikt nu de renovatie de technische ontwerpfase ingaat. De bijgevoegde schetsen bieden een goed beeld van hoe het gezamenlijke project het 800 jaar oude culturele erfgoed zal behouden voor toekomstige generaties. De Eerste Kamer heeft eenzelfde brief ontvangen.
Nieuwe planning
In de nieuwste voortgangsrapportage over de renovatie van het Binnenhof informeert minister De Jonge de Tweede Kamer over een herijking van de planning. De aannemers en het projectteam hebben met de kennis van nu een nieuwe planning opgesteld, die uitgaat van een oplevering eind 2028. Dit is later dan eerder was gepland, vanwege twee externe factoren: de toenemende veiligheidseisen rondom het Binnenhof en de recente uitspraak van 2 november van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Er zijn nog steeds onzekerheden, zoals de duur van de afhandeling van de aangevraagde natuurvergunning.
Veiligheidseisen rondom het Binnenhof
In de afgelopen jaren zijn de veiligheidseisen op en rondom het Binnenhof sterk toegenomen, wat gevolgen heeft gehad voor de planning van de technische hoofdinfrastructuur (THI) en de publieksentree van de Tweede Kamer. In een recente rapportage wordt beschreven hoe het voorlopig ontwerp van de THI is afgerond en hoe dit de planning heeft beïnvloed. De THI is een centrale plek voor energievoorziening en technische installaties die steeds bepalender is geworden voor de planning vanwege de toegenomen veiligheidseisen. Oorspronkelijk was de THI voorzien in de Pleingarage, maar na een haalbaarheidsstudie in 2021 is een nieuwe locatie gevonden op het Opperhof. In juni 2022 zijn de veiligheidseisen verder aangescherpt en zijn deze uitgewerkt in ontwerpen. Het voorlopig ontwerp van de THI is in december 2022 afgerond, waarbij is gebleken dat aanpassingen in het ontwerp leiden tot een behoefte aan 70% meer fysieke ruimte. Dit komt doordat er meer techniek nodig is om de voortgang van de bedrijfsvoering te kunnen garanderen en doordat de technische installaties vanuit de gebouwen de THI in gaan om meer ruimte en werkplekken in de gebouwen zelf te creëren. Hierdoor zijn meer funderingsversterkingen nodig en zal de bouwtijd langer zijn. Ook de publieksentree van de Tweede Kamer heeft een grote impact op de bouwplaats en de aanpassingen in het ontwerp hiervan worden in de rapportage toegelicht.
Stikstof
De bouwsector moet rekening houden met de mogelijke gevolgen van het vervallen van de gedeeltelijke vrijstelling van de natuurvergunningsplicht na de uitspraak van de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het programma Binnenhof heeft daarom de stikstofuitstoot van nog te starten werkzaamheden onderzocht, waarbij gekeken is naar de maximale inzet van elektrisch materieel. Uit het onderzoek bleek dat niet voor alle werkzaamheden volwaardige elektrische alternatieven beschikbaar zijn, zoals het benodigde materieel voor de funderingsversterkingen op het Opperhof en specifieke graafwerkzaamheden. Gespecialiseerde bureaus hebben de impact van de stikstofuitstoot onderzocht en op basis van de hoogst verwachte stikstofuitstoot per jaar is bekeken of een eventuele stikstofdepositie gevolgen heeft voor Natura 2000 gebieden. Uit het onderzoek blijkt dat voor de renovatie van het Binnenhof een maximale depositie geldt van 0,17 mol/ha/jr. Een natuurvergunning is inmiddels aangevraagd.
Vergunningsaanvragen die waren voorzien vanaf oktober 2022 zijn uitgesteld tot na afhandeling van de aanvraag van de natuurvergunning voor het renovatieprogramma. Het programma wacht nu op de afhandeling van deze vergunningsaanvraag en de geplande werkzaamheden kunnen voor die tijd niet starten, wat betekent dat deze in ieder geval negen maanden later zullen starten dan voorzien. Het project bevindt zich momenteel in de technische ontwerpfase en de onderzoeksfase is halverwege. Met de combinatie van veiligheidseisen en stikstof wordt nu ingeschat dat de planning eind 2028 zal uitkomen. Hoewel deze vertraging door externe factoren onvermijdelijk is, wordt er gezocht naar oplossingen om activiteiten op het Binnenhof weer zo snel mogelijk te laten hervatten.
Voorbereidende werkzaamheden die al waren vergund, worden wel uitgevoerd. Deze externe risico’s waren al benoemd in eerdere voortgangsrapportages en zijn ook besproken in de vaste commissie van Binnenlandse Zaken tijdens debatten. Hoewel de vertraging onvermijdelijk is, wordt er onderzocht of het wenselijk en mogelijk is om al eerder specifieke activiteiten terug te laten keren op het Binnenhof, zoals de plenaire vergadering van de Eerste Kamer, de ontvangst van hoogwaardigheidsbekleders door de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer en het gebruik van de Ridderzaal.
Financiële kaders
Bij de realisatie van het project is het uitgangspunt dat er wordt gewerkt binnen de afgesproken financiële kaders, met aandacht voor soberheid en doelmatigheid en inclusief prijspeilcorrectie. Echter, er zijn vier disclaimers die van toepassing zijn en die niet te beïnvloeden zijn door het project: marktspanning, extra eisen voor beveiliging, extra eisen voor duurzaamheid en onvoorziene technische uitvoeringsrisico’s.
Hoewel deze uitgangspunten worden nageleefd, zal er de komende jaren wel een beroep worden gedaan op deze disclaimers om de ontwerpen binnen de budgettaire kaders te laten passen. Dit is conform afspraak, maar kan wel tot gevolg hebben dat er tijdens de voorjaarsbesluitvormingsmomenten een aanzienlijk beroep op deze disclaimers wordt gedaan.
De uitkomsten van de voorjaarsbesluitvorming in 2023 zullen worden verwerkt in de tiende voortgangsrapportage. In deze negende voortgangsrapportage, zoals toegezegd, vindt u de analyse van de advies- en ontwerpkosten.
Tot slot
Als de ontwerpfase is afgerond en de marktpartijen zijn gecontracteerd, zal medio 2025 een belangrijke mijlpaal worden bereikt. Op dat moment zullen we meer zekerheid hebben over de exacte bandbreedte waarbinnen de complexe delen van het renovatieprogramma zullen worden opgeleverd. We realiseren ons dat deze renovatie een grote impact zal hebben op de binnenstad van Den Haag en we zullen de komende periode nauw blijven samenwerken met de gemeente en de omgeving.